अर्जुन दृष्टिको खोजीमा कांग्रेस

काठमाडौं । देशका प्रत्येक राजनीतिक यात्रामा अगाडि उभिँदै आएको नेपाली कांग्रेस अहिले आफ्नै मार्गचित्र निर्धारणमा अलमलिएको देखिन्छ। राणा शासनदेखि लिएर बहुदल पुनर्स्थापनासम्म र पछिल्लो संविधान निर्माणसम्म महत्वपूर्ण भूमिका इतिहासमा बोकेर पनि कांग्रेस जेन–जी आन्दोलनपछिको नयाँ यथार्थ आत्मसात गर्न नसकिरहेको राजनीतिक विश्लेषकहरूको टिप्पणी छ। सभापति देउवाले कांग्रेस एकता,संगठित,समन्वयकारी,निर्णयमूखी बनाउने जिम्मेवारी सबैको भएको भन्दै देशका पछिल्ला राजनीतिक घटनाक्रमलाई विस्तृत रुपमा विश्लेषण गरेर मात्र निर्णयको टुङ्गो पुग्नुपर्ने बताइरहेका छन् । देशको एउटा कांग्रेसभित्र दुई धार बनेपछि पार्टी कम्जोर बनको समेत उनको भनाइ छ । सभापति देउवाले जेनजी आन्दोलनको आत्मासमिक्षा गर्दै अहिले देशभरीको कांग्रेसजन र मन एक भएर ,एउटै मालमा उनिएर देशको शान्ति सुरक्षा,राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रिय सम्बन्ध विस्तार, राष्ट्रिय सुरक्षा,सार्वभौमिकता,नागरिक अधिकार,लोतन्त्रको रक्षा र संविधानको रक्षामा लागि पर्न आग्रह गर्दै आएका छन् ।

२३–२४ भदौमा भएको जेन–जी आन्दोलनले राष्ट्रिय राजनीति हल्लाएपछि मुलुकमा उत्पन्न नयाँ राजनीतिक उर्जालाई कांग्रेसले संस्थागत रूपमा समात्न सकेको छैन। यही पृष्ठभूमिमा विश्लेषक उद्धव प्याकुरेल भन्छन्, “कांग्रेसको अहिलेको चाल न हाँसको, न कुखुराको देखिन्छ।” २८ असोजदेखि सुरू गरिएको केन्द्रीय कार्यसमिति बैठक एक महिनाभन्दा बढी समय बित्तिसक्दा पनि कांग्रेस १५औँ महाधिवेशन ‘चुनावअघि गर्ने कि पछि’ भन्ने मूल प्रश्नमै अल्झिएको छ। नेताहरूको मतभेद चुलिँदै गएपछि कार्यवाहक सभापति पूर्णबहादुर खड्काले बैठक बारम्बार सार्दै सहमतिको वातावरण बनाउन खोजे पनि टुंगो लाग्न सकेको छैन।बैठक लामो समय लम्बिँदा कांग्रेस ‘कम्युनिस्ट मोड’मा पुगेको टिप्पणी कार्यकर्ताले गर्न थालेका छन्। निर्णयविहीनता र बैठक स्थगनले आमसमर्थकको मनोबल कमजोर भएको राजनीतिक विश्लेषक सञ्जिव हुमागाईंको टिप्पणी छ।

महामन्त्रीहरूकै प्रश्नले पार्टी अड्किएको आरोप पनि कांग्रेसभित्रको अर्को पश्न हो । चार वर्षदेखि संगठन चलाइरहेका महामन्त्रीहरू नै प्रश्न उठाएर बैठक लम्ब्याउनु प्रजातान्त्रिक मर्यादासँग मेल खाँदैन। महाधिवेशन चुनावअघि गर्ने कि पछि ? चुनावअघि महाधिवेशन पार्टीका लागि फाइदाजनक,तर अन्तर्घातको जोखिम उच्च, हार्नेहरू टिकट नपाउन्जेल भोलि चुनावमा जित्नेहरूलाई कमजोर बनाउने खेलले पार्टीलाई थप अस्थिर बनाउने राजनीतिक विज्ञहरुको अनुमान छ । यद्यपि, चुनावअघि चुनिएका नयाँ अनुहारहरूले पार्टीलाई नयाँ उर्जा दिने उनीहरुको तर्क पनि बलियो छ

पार्टीभित्र ‘दुई धार’ प्रस्ट

१, चुनावअघि महाधिवेशन माग्ने समूह
– कुपण्डोलमा भेला भएका २४ केन्द्रीय सदस्य
– विधानअनुसार विशेष महाधिवेशनको मागसहित ५४ प्रतिशत प्रतिनिधिको हस्ताक्षर

२, स्थापित नेतृत्व पक्ष
–चुनावपछि मात्र महाधिवेशन
– सहमति जुटेन भने बहुमतबाट निर्णय गर्ने तयारी

डा .शेखर कोइराला नेतृत्वको समूह पनि सक्रिय छलफलमै छ।

जेन–जी आन्दोलनले देशमा देखाएको राजनीतिक जागरणले नेतृत्व परिवर्तनको माग प्रस्ट बनाइसकेको छ।
तर कांग्रेस अझै—महाधिवेशनको समय, विधि, नेतृत्व परिवर्तनको मोडेल जस्ता मूल सवालमा टुंगोमा पुग्न सकेको छैन।
विश्लेषकहरूको साझा धारणा ,अब पनि निर्णयलाई टार्ने हो भने कांग्रेस मात्रै होइन, समग्र लोकतान्त्रिक प्रणालीको विश्वसनीयतामै धक्का पुग्न सक्छ।