काठमाडौं । संसारमा जुनसुकै ठाउँमा पनि जातिय विभेद, वर्ग संघर्ष र रङभेदका कारण विभिन्न कालखण्डमा ठूलो विद्रोह हुने गरेका तथ्य जिवित नै छन् । वर्तमान समयमा नेपालमा सोही घटनाहरु बा्रम्बार दोहोरिन थालेका छन् । सुनसरीको देवानगञ्ज गाउँपालिका–३, कप्तानगञ्जमा भएको हिंसात्मक घटनाले फेरि एकपटक नेपालमा धार्मिक सहिष्णुता, सामाजिक सद्भाव र समुदायबीचको विश्वासलाई थप मजबुत बनाउनुपर्ने आवश्यकता औँल्याएको छ। सामान्य विवादका रूपमा सुरु भएको घटना हिंसात्मक झडपमा परिणत हुँदा एक युवाको ज्यान गएको छ भने दुई दर्जनभन्दा बढी व्यक्ति घाइते भएका छन्। यसले स्थानीय प्रशासनदेखि राज्य संयन्त्रसम्मलाई गम्भीर चुनौती दिएको छ ।
सुनसरी जिल्लामा बोलबम यात्राको तयारीका क्रममा डिजे बाजा बजाउने विषयलाई लिएर दुई समुदायबीच विवाद सुरु भएको थियो। समयमै संवाद र संयमताबाट समाधान हुनुपर्ने विषय तनावमा रूपान्तरण हुँदै हिंसात्मक झडपमा परिणत भयो। स्थिति नियन्त्रणबाहिर गएपछि प्रहरीले बल प्रयोग गर्नुपर्यो, जसक्रममा गोली लागेर २४ वर्षीय ओमप्रकाश मेहताको मृत्यु भयो। घटनापछि स्थानीयवासी आक्रोशित बन्दै सडकमा उत्रिए, कर्फ्यु उल्लंघन गर्दै प्रदर्शन गरे र सुरक्षाको अवस्था जटिल बनेपछि नेपाली सेनासमेत परिचालन गर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना भयो।
घटनामा गोली लागेर घाइते भएका १० जनाको विराटनगरका विभिन्न अस्पतालमा उपचार भइरहेको छ। उनीहरूमध्ये केहीको पेट, ढाड, हात र खुट्टामा गोली लागेको छ भने केहीको शल्यक्रियासमेत गरिएको छ। सुरक्षाकर्मीतर्फ पनि प्रहरी निरीक्षकसहित १३ जना घाइते भएका छन्। यसले झडपको तीव्रता र नियन्त्रणका क्रममा सुरक्षाकर्मीले भोग्नुपरेको चुनौतीलाई स्पष्ट रुपमा चित्रण गरेको छ ।
नेपाल–भारत सीमासँग जोडिएको देवानगञ्ज क्षेत्र धार्मिक तथा सांस्कृतिक रूपमा संवेदनशील मानिन्छ। स्थानीयका अनुसार विगतमा पनि विभिन्न साना विषयलाई लिएर हिन्दू र मुस्लिम समुदायबीच तनाव उत्पन्न हुने गरेको थियो। यस्ता घटनाले कुनै पनि समाजमा आपसी अविश्वास बढाउने मात्र होइन, सामाजिक एकता र विकास प्रक्रियामा समेत नकारात्मक प्रभाव पार्ने गरेको छ ।
नेपालको संविधानले सबै नागरिकलाई धर्म मान्ने, आचरण गर्ने र आफ्नो संस्कृतिको संरक्षण गर्ने समान अधिकार दिएको छ। बहुधार्मिक र बहुसांस्कृतिक समाज भएको नेपालमा धार्मिक सहिष्णुता केवल संवैधानिक व्यवस्था मात्र होइन, सामाजिक स्थायित्वको आधार पनि हो। त्यसैले कुनै पनि धार्मिक वा सांस्कृतिक कार्यक्रमलाई आपसी सम्मान, सहकार्य र संवादमार्फत सञ्चालन गर्नु सबै पक्षको साझा जिम्मेवारी हो।
विशेषज्ञहरूहरु भन्छन् – विवादहरू समयमै स्थानीय तह, समुदायका अगुवा, धार्मिक नेतृत्व तथा प्रशासनबीचको समन्वयबाट समाधान गर्न सकिए हिंसात्मक अवस्था सिर्जना हुनबाट रोक्न सकिन्छ। घटनापछि मात्र सुरक्षा परिचालन गर्नु भन्दा सम्भावित जोखिमको पूर्वानुमान गर्दै विश्वास निर्माणका कार्यक्रम सञ्चालन गर्नु अझ प्रभावकारी उपाय हुन सक्छ।
सामाजिक सञ्जालमार्फत फैलिने अपुष्ट सूचना, अफवाह र उत्तेजनात्मक अभिव्यक्तिले पनि यस्ता संवेदनशील घटनालाई थप जटिल बनाउने गरेको छ। त्यसैले नागरिकले आधिकारिक जानकारीमा मात्र विश्वास गर्ने, संयमता अपनाउने तथा सामाजिक सद्भाव भड्काउने गतिविधिबाट टाढा रहने आवश्यकता देखिन्छ।
सुनसरीको यो घटना एउटा जिल्लाको मात्र समस्या होइन, विविधतायुक्त नेपाली समाजका लागि गम्भीर सन्देश पनि हो। धार्मिक आस्था, भाषा, संस्कृति वा समुदाय फरक भए पनि सबै नागरिकको साझा लक्ष्य शान्तिपूर्ण, सुरक्षित र समावेशी समाज निर्माण हुनु हो। त्यो लक्ष्य संवाद, आपसी सम्मान र कानुनको शासनबाट मात्र हासिल गर्न सकिन्छ।
धार्मिक सहिष्णुता कमजोर हुँदा द्वन्द्वले सहजै ठाउँ पाउँछ, तर एकता, विश्वास र सहकार्य बलियो हुँदा समाजले सबै चुनौतीलाई शान्तिपूर्ण ढंगले सामना गर्न सक्छ। त्यसैले अहिलेको आवश्यकता दोषारोपण होइन, सत्यतथ्यमा आधारित अनुसन्धान, कानुनी प्रक्रिया, पीडितलाई न्याय र समुदायबीच पुनः विश्वासको वातावरण निर्माण गर्नु हो। यही मार्गले दीर्घकालीन शान्ति, सामाजिक सद्भाव र राष्ट्रिय एकतालाई सुदृढ बनाउन सक्छ।
