चिकित्सा विज्ञानको तीव्र विकाससँगै रेडियोलोजी पनि नयाँ युगमा प्रवेश गरिरहेको छ। एक्स–रे, अल्ट्रासाउन्ड, सिटी स्क्यान र एमआरआईजस्ता इमेजिङ प्रविधिले रोगको समयमै पहिचान र उपचारमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलिरहेका छन्। तर बढ्दो बिरामीको चाप, विशेषज्ञ जनशक्तिको अभाव, प्रविधिको तीव्र परिवर्तन र कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) को आगमनले रेडियोलोजी क्षेत्रलाई नयाँ चुनौती र अवसर दुवै प्रदान गरेको छ।
नेपालजस्ता विकासोन्मुख देशमा आधुनिक इमेजिङ उपकरण सबै क्षेत्रमा उपलब्ध छैनन्। ग्रामीण तथा दुर्गम अस्पतालहरूमा दक्ष रेडियोलोजिस्टको कमी, पुराना उपकरण, सीमित तालिम र डिजिटल पूर्वाधारको अभावले गुणस्तरीय सेवा विस्तारमा कठिनाइ भइरहेको छ। अर्कोतर्फ, बिरामीको संख्या बढ्दै जाँदा रिपोर्टिङमा समयको दबाब बढेको छ, जसले त्रुटिको सम्भावना पनि बढाउन सक्छ। हालका वर्षहरूमा कृत्रिम बुद्धिमत्ताले रेडियोलोजी क्षेत्रमा उल्लेखनीय प्रगति गरेको छ।
AI ले फोक्सो, मस्तिष्क, स्तन क्यान्सर तथा अन्य धेरै रोगहरूको प्रारम्भिक संकेत पहिचान गर्न सहयोग पुर्याइरहेको छ। यसले रिपोर्टिङको गति बढाउने, प्राथमिकता निर्धारण गर्ने तथा कार्यप्रवाहलाई थप प्रभावकारी बनाउने क्षमता देखाएको छ। तर AI ले रेडियोलोजिस्टलाई प्रतिस्थापन गर्नेभन्दा पनि उनीहरूको सहायकका रूपमा काम गर्ने वैज्ञानिक सहमति बलियो बन्दै गएको छ। अन्तिम चिकित्सकीय निर्णय, बिरामीको क्लिनिकल अवस्थासँग इमेजिङको सम्बन्ध, र कानुनी तथा नैतिक जिम्मेवारी भने अझै पनि विशेषज्ञ रेडियोलोजिस्टकै हुन्छ। भविष्यको रेडियोलोजी “Human + AI” सहकार्यमा आधारित हुनेछ।
आगामी वर्षहरूमा AI-सहायता प्राप्त रिपोर्टिङ, स्वचालित मापन, स्मार्ट इमेज विश्लेषण, टेलिरेडियोलोजी, र व्यक्तिगत उपचार योजना (Precision Medicine) अझ व्यापक हुने अपेक्षा गरिएको छ। यसका लागि रेडियोलोजिस्टहरूले AI, डाटा विश्लेषण, अनुसन्धान र निरन्तर सीप विकासलाई पनि अंगाल्नुपर्ने आवश्यकता छ। नेपालमा पनि रेडियोलोजी सेवाको गुणस्तर सुधार गर्न आधुनिक उपकरणमा लगानी, डिजिटल स्वास्थ्य प्रणालीको विस्तार, विशेषज्ञ जनशक्ति उत्पादन, अनुसन्धान प्रवर्द्धन तथा AI को सुरक्षित र जिम्मेवार प्रयोगका लागि स्पष्ट नीति आवश्यक छ। प्रविधि र चिकित्सकबीचको सहकार्यले मात्र भविष्यको रेडियोलोजीलाई अझ सुरक्षित, छिटो र विश्वसनीय बनाउन सक्छ। रेडियोलोजीको भविष्य प्रविधिसँग प्रतिस्पर्धा गर्ने होइन, प्रविधिलाई जिम्मेवारीपूर्वक प्रयोग गर्दै बिरामीलाई अझ उत्कृष्ट सेवा प्रदान गर्ने दिशामा अघि बढ्ने हो।
