नेपालको राजनीतिक तथा सुरक्षा इतिहासमा केही यस्ता घटनाहरू छन्, जसले वर्षौं बितिसक्दा पनि न्यायको प्रतीक्षा गरिरहेका छन्। तीमध्ये दबारबार हत्याकाण्ड पनि एउटा बहुचर्चित, रहस्यमय र संवेदनशील घटना मानिन्छ। घटनापछि विभिन्न सरकार आए, अनेकौं छानबिन समिति बने, अनुसन्धानका दाबी गरिए, तर जनताले अझै पनि स्पष्ट सत्य र दोषीमाथिको कानुनी कारबाही देख्न पाएका छैनन्। यही सन्दर्भमा वर्तमान गृहमन्त्री सुदन गुरुङमाथि ठूलो जिम्मेवारी र चुनौती दुवै देखिन्छ। यदि उनले यो घटनाको अनुसन्धानलाई तार्किक निष्कर्षमा पुर्याउन सके, वास्तविक दोषी पहिचान गरी कानुनी कारबाही सुनिश्चित गर्न सके भने त्यसले उनको राजनीतिक छवि मात्र होइन, राज्यप्रतिको जनविश्वासलाई समेत नयाँ उचाइमा पुर्याउन सक्छ।
किन महत्वपूर्ण छ यो मुद्दा ?
दबारबार हत्याकाण्ड केवल एउटा आपराधिक घटना मात्र होइन, यो राज्यका अनुसन्धान संयन्त्र, न्याय प्रणाली र राजनीतिक इच्छाशक्तिको समेत परीक्षा हो। वर्षौंसम्म समाधान हुन नसकेको घटनाले आम नागरिकमा अनेकौं आशंका र प्रश्न जन्माएको छ। सत्य बाहिर नआउँदा अफवाह, षड्यन्त्रका कथा र अविश्वासले स्थान पाउने गर्छ। यस्तो अवस्थामा सरकारले निष्पक्ष र तथ्यमा आधारित अनुसन्धान सम्पन्न गर्न सके त्यसले कानुनी शासनको बलियो सन्देश दिन सक्छ। कुनै पनि लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा कानूनभन्दा माथि कोही छैन भन्ने मान्यता व्यवहारमा देखिनु आवश्यक हुन्छ। गृहमन्त्रीका रूपमा सुदन गुरुङसँग अहिले सुरक्षा निकाय, अनुसन्धान संयन्त्र र प्रशासनिक संरचनालाई परिचालन गर्ने अधिकार छ। त्यसैले यो घटनालाई निष्कर्षमा पुर्याउने प्रयास सफल भएमा उनी परिणाम दिने नेताका रूपमा स्थापित हुन सक्छन्। तर यो यात्रा सहज भने छैन। वर्षौं पुरानो घटनामा प्रमाण संकलन, पुराना तथ्यहरूको पुनः परीक्षण, राजनीतिक दबाब र विभिन्न स्वार्थ समूहहरूको प्रभाव अनुसन्धानका प्रमुख चुनौती बन्न सक्छन्। त्यसैले निष्कर्षमा पुग्नका लागि अनुसन्धान पूर्ण रूपमा स्वतन्त्र, व्यावसायिक र प्रमाणमा आधारित हुनुपर्छ।
इतिहासले कसरी सम्झनेछ ?
नेपालको राजनीतिक इतिहासमा केही नेताहरू आफ्नो पदका कारण होइन, कठिन र जटिल मुद्दामा लिएको साहसी निर्णयका कारण सम्झिने गरिन्छ। यदि दबारबार हत्याकाण्डको सत्य सार्वजनिक भयो, दोषी कानुनको दायरामा आए र पीडित पक्षले न्यायको अनुभूति गर्यो भने त्यसको श्रेय तत्कालीन नेतृत्वलाई जाने निश्चित छ। यस्तो उपलब्धिले गृहमन्त्री गुरुङलाई केवल सफल मन्त्रीका रूपमा मात्र होइन, न्याय र जवाफदेहिताको पक्षमा उभिएको राजनीतिक नेतृत्वका रूपमा स्थापित गर्न सक्छ। त्यसैले कतिपय राजनीतिक विश्लेषकहरूले यो मुद्दालाई उनको कार्यकालको ‘सबैभन्दा ठूलो परीक्षा’ र ‘सबैभन्दा ठूलो अवसर’ दुवैका रूपमा हेर्न थालेका छन्।
दबारबार हत्याकाण्डको अनुसन्धान निष्पक्ष ढंगले टुंगोमा पुग्नु केवल एउटा मुद्दाको समाधान होइन, राज्यप्रतिको विश्वास पुनर्स्थापना गर्ने अवसर पनि हो। यदि गृहमन्त्री सुदन गुरुङले यो जिम्मेवारी सफलतापूर्वक पूरा गर्न सके भने उनको राजनीतिक प्रभाव, सार्वजनिक विश्वास र ऐतिहासिक मूल्याङ्कन असाधारण रूपमा उकासिन सक्छ। तर त्यो सफलता केवल घोषणाले होइन, प्रमाण, पारदर्शिता र न्यायपूर्ण परिणामबाट मात्र सम्भव हुनेछ।
