काठमाडौं । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)ले नेपाली राजनीतिमा “नयाँ विकल्प” को रूपमा आफूलाई प्रस्तुत गरेको दुई वर्षभन्दा बढी भइसक्यो। तर पछिल्लो एक महिनाका घटनाक्रमले देखाएको तस्वीर फरक छ — रास्वपा राजनीतिक रूपमा दर्ता त भएको छ, तर राजनीतिक चरित्र भने अझै विकास गर्न सकेको छैन। निर्वाचन जित्नु, सरकारमा पुग्नु र नेतृत्वको दृश्य प्रदर्शन गर्नु मात्र दल बन्ने प्रक्रिया होइन। दल बन्ने अर्थ हुन्छ — संगठन, विचार, र राजनीतिक परिपक्वता विकास गर्नु। रास्वपा यिनै आधारभूत तहमा असफल देखिँदैछ।
रास्वपाको नेतृत्व तहमा गैर–राजनीतिक पृष्ठभूमिबाट आएका व्यक्तिहरू हावी छन्। पार्टीमा प्रवेश गरेका केही पूर्व–कार्यकर्ता पनि जिल्लास्तरभन्दा माथि नपुगेका थिए। फलतः पार्टीले सुरुवातमै राजनीतिक दृष्टि र नीति निर्माण क्षमताको कमी भोग्यो।
रवि लामिछानेको व्यक्तिगत लोकप्रियता र मिडिया व्यक्तित्वकै आडमा पार्टी उठेको भए पनि त्यो लहर संगठनात्मक संस्कृतिमा रूपान्तरण हुन सकेन। ‘नयाँ सोच’को दाबी गर्नेहरूले राजनीति सिक्नुपर्छ भन्ने सानो कुरा समेत बिर्सिए, बरु उल्टै पुराना दलहरूलाई “हामीबाट राजनीति सिक” भन्ने अहंकारको मुद्रा देखाए। यो घमण्डले पार्टीको नीतिगत गम्भीरता नष्ट गर्दै गैर–राजनीतिक सोचलाई संस्थागत गरिरहेको छ।
असोज ७ र ८ गते बसेको रास्वपाको केन्द्रीय समिति बैठकले पनि यही चरित्र झल्कायो। जेन–जेड आन्दोलनले देशभर राजनीतिक हलचल ल्याएको बेला पार्टीले त्यसबारे कुनै ठोस राजनीतिक प्रतिवेदन प्रस्तुत गर्न सकेन। राजनीतिक दलका लागि यस्तो बेला आफ्नो दृष्टिकोण स्पष्ट गर्नु जिम्मेवारी हो — तर रास्वपाले बैठकमा एउटा कागजको प्रतिवेदनसम्म पेश नगर्नु पार्टीको ‘राजनीतिक सुन्नापन’ को प्रमाण हो। बैठकपछि जारी गरिएको विज्ञप्तिमा राजनीतिक विश्लेषण होइन, केवल आन्तरिक विषयहरू — संगठन विस्तार, सदस्यता अद्यावधिक, र स्थानीय तहका निर्णयहरू मात्र समेटिएका थिए।
रास्वपा हालसम्म घटनाहरूमा प्रतिक्रिया जनाउने पार्टी बनेको छ, घटनाको दिशा तय गर्ने राजनीतिक शक्ति होइन। जेन–जेड आन्दोलनदेखि केपी ओली सरकारको पतनसम्म, पार्टीले कुनै स्वतन्त्र र वैचारिक दृष्टिकोण दिएको देखिँदैन। उल्टै, संवैधानिक रिक्तताप्रति चिन्ता जनाउनेभन्दा पनि पार्टीले ‘पुराना दल ढले, अब हाम्रो मौका’ भन्ने उत्सवमय व्यवहार देखायो। यस्तो दृष्टिकोणले पार्टीको ‘विकल्प’ भन्ने दाबी कमजोर बनाउँछ।
सुर्यदर्शन,सुप्रिम,स्वर्णलक्ष्मी,सानापाईला लगायत सहकारीमाथि गोर्खा मिडिया प्रालिमा प्रबन्ध निर्देशक बनेर लामिछानेले सहकारीलाई खोक्रो पा¥यो । लामिछानेमाथि संसदीय समितिले अनुसन्धानका लागि प्रतिवेदन बनायो । सोही आधारमा प्रहरीले अनुसन्धान अगाडी बढायो । चारवटा सहकारीमा मुद्धा चल्यो । अदालतमा मुद्धा दर्ता भएपछि अदालतको आदेश नकुरेर रास्वापाका सम्पूर्ण नेता कार्यकर्ता तथा समर्थकहरुले अदालत र सरकारको मानहानी हुने गरी जथाभावी आन्दोलन र गैरकानुनी कार्यमा सक्रिय भए । गत भाद्र २३ र२४ गते भएको जेनजी आन्दोलनको मौका छोपि नक्कली पत्र खडा गरी प्रधानमन्त्री बनाउने दाउमा ललितपुरको नख्खु जेलबाट भागे । तर पछि जेनजीसहित सरोकारवालाहरुले चौतर्फि आलोचना गरेपछि लामिछाने जेल फर्के । अहिले संसद पुनःस्थापना गर्ने विषयमा बैठकमा समेत रास्वपा पुगेन् । जेनजी आन्दोलपछि घर भाडा समेत रास्वपाले नतिरेको भन्दै समयमा नै भाडा तिरेर पार्टी कार्यालय अन्त सार्न आग्रह गरिसकिएको छ ।
राजनीतिक दल बन्न चुनाव जित्नु पर्याप्त हुँदैन। त्यसका लागि विचार, नीति, संगठन र जिम्मेवारीको सन्तुलन चाहिन्छ — जुन रास्वपाले अझै समातेको छैन। यदि पार्टीले अहिलेको जस्तो ‘घटनामा प्रतिक्रिया, नेतृत्वमा अहंकार, र नीतिमा मौनता’ कायम राख्यो भने रास्वपा नयाँ होइन, पुरानो गल्तीको नयाँ संस्करण बन्नेछ। राजनीतिक शक्ति बन्ने यात्रा लामो र कठिन हुन्छ — तर त्यो यात्रा सुरु गर्ने संकेत रास्वपाबाट अझै आएको छैन।
