काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसको केन्द्रीय कार्यसमिति बैठकले पार्टीभित्र संगठन सुदृढीकरण र नेतृत्व हस्तान्तरणबारे निर्णायक बहसको दिशा देखाएको छ। असोज २८ गतेदेखि सुरु भएर शुक्रबार सम्पन्न भएको बैठकमा अधिकांश नेताहरूले मंसिरभित्रै नियमित महाधिवेशन सम्पन्न गर्नुपर्ने धारणा राखे, जसले कांग्रेसभित्रको नयाँ राजनीतिक समीकरण र शक्ति सन्तुलनको संकेत दिएको छ।
मंसिरमा महाधिवेशन– नयाँ पुस्ताको दबाब र संस्थापनको सावधानी
बैठकमा महामन्त्री गगन थापाले मंसिर २७ देखि २९ गतेसम्म १५औं महाधिवेशन गर्ने प्रस्ताव अघि सारेका छन्। उनको प्रस्ताव केवल मिति निर्धारणमा सीमित छैन—यो पार्टीभित्र नयाँ पुस्ताको निर्णायक भूमिकाको माग पनि हो। थापाले दुई विकल्पसहितको कार्यतालिका प्रस्तुत गर्दै भने, “अब महाधिवेशन टार्ने कुनै औचित्य छैन, कांग्रेसले आन्तरिक लोकतन्त्रको उदाहरण देखाउनै पर्छ।” उनको प्रस्तावले पार्टीभित्र दुई धार प्रष्ट बनाएको छ। एकातिर संस्थापन पक्ष—जुन सावधानीपूर्वक ढिलो महाधिवेशनको पक्षमा छ, अर्कातिर गगन थापा, विश्वप्रकाश शर्मा र डा. शेखर कोइरालाको समूह, जसले “नेतृत्व हस्तान्तरण” लाई पार्टीको अस्तित्वसँग जोडेको छ।
थापाको पहिलो प्रस्तावअनुसार कात्तिक २१ भित्र सदस्यता नवीकरण र वितरण सम्पन्न गर्ने, विवाद कात्तिक मसान्तसम्म हल गर्ने र वडा अधिवेशन मंसिर १२–१३ मा सम्पन्न गर्ने योजना छ।
यसपछि मंसिर २७–२९ मा केन्द्रीय महाधिवेशन गर्ने प्रस्ताव गरिएको छ। दोस्रो विकल्पमा भने वडा, जिल्ला र प्रदेश तहका अधिवेशन चरणबद्ध रूपमा मंसिरभरि सम्पन्न गरिने योजना छ।
यो कार्यतालिका केवल व्यवस्थापन योजना होइन—थापाको दृष्टिमा कांग्रेसलाई पुनः “संगठित, उत्तरदायी र भविष्यमुखी” बनाउने बाटो हो। उनी युवा पुस्ताको सहभागीता र प्रत्यक्ष मतदान प्रणालीमार्फत नेतृत्व चयनको पक्षमा उभिएका छन्।
लोकतान्त्रिक सुधारको एजेन्डा : प्रत्यक्ष नेतृत्व चयनको प्रस्ताव
थापाले विधान संशोधनमार्फत क्रियाशील सदस्यहरूबाटै प्रत्यक्ष मतदानद्वारा नेतृत्व चयनको सम्भावना पनि अघि सारेका छन्। यो प्रस्ताव कांग्रेसभित्रको “पुरानो संरचना र नयाँ अभ्यास” बीचको द्वन्द्वलाई खुला रूपमा सतहमा ल्याउने एजेन्डा बनेको छ। उनी भन्छन्, “आन्तरिक लोकतन्त्र केवल नारा होइन, अभ्यास हो — र त्यसको सुरुवात सदस्यबाटै नेतृत्व चयनमार्फत गर्नुपर्छ।”
आन्तरिक मतभेद र सन्तुलनको राजनीति
हालसम्म थापाको प्रस्ताव औपचारिक रूपमा पारित नभए पनि, बैठकमा भएको बहसले कांग्रेसभित्रको शक्ति सन्तुलनको रुपरेखा स्पष्ट बनाएको छ। संस्थापन पक्षले मंसिरमा महाधिवेशन गर्न हतारो नगर्ने र संगठनात्मक तयारीमा जोड दिने तर्क गरेको छ। तर थापा–शेखर–विश्वप्रकाश समूहको धारणा फरक छ—उनीहरूका अनुसार महाधिवेशन ढिलो गर्दा कांग्रेसले “जनताको विश्वास गुमाउने” जोखिम मोलिरहेको छ।
सदस्यता नवीकरण र संगठनको स्थिति
क्रियाशील सदस्यता व्यवस्थापन समितिका अनुसार असोज मसान्तसम्म ८१ प्रतिशत सदस्यले नवीकरण गरिसकेका छन्। ६० जिल्लामा प्रक्रिया पूरा भइसकेको छ, तर केही ठाउँमा विवाद र अभिलेख अपडेटमा ढिलाइ देखिएको छ।
यसले पनि देखाउँछ—महाधिवेशन गर्न सकिने अवस्था संस्थागत रूपमा तयार हुँदैछ।
राजनीतिक विश्लेषणः कांग्रेस नयाँ मोडमा
विश्लेषकहरूका अनुसार, कांग्रेसभित्र अहिले देखिएको ‘महाधिवेशन विवाद’ केवल मिति र प्रक्रिया सम्बन्धी होइन, यो भावी नेतृत्वको संघर्षको प्रारम्भ हो। गगन थापा नेतृत्वको समूह कांग्रेसलाई नयाँ पुस्ता, प्रत्यक्ष लोकतान्त्रिक अभ्यास र संगठनात्मक पारदर्शितातर्फ लैजान खोज्दैछ, जबकि संस्थापन पक्ष सावधानीपूर्वक स्थायित्व र नियन्त्रणमा केन्द्रित देखिन्छ।
कांग्रेसको आगामी कार्तिक १ गते बस्ने बैठक निर्णायक मोड बन्ने अनुमान गरिएको छ। त्यही बैठकले मंसिरमा महाधिवेशन हुने वा ढिलो हुने स्पष्ट पार्नेछ। तर अहिलेको सन्देश स्पष्ट छ — नेपाली कांग्रेस आन्तरिक रूपान्तरणको घेरामा प्रवेश गरिसकेको छ, जहाँ नेतृत्व चयन मात्रै होइन, संगठनको भविष्य पनि दाँवमा छ।
