काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसका सभापति शेरबहादुर देउवा अघिल्ला वर्षहरूमा ‘पार्टी कार्यालयमा कम, निवासमा बढी’ भनेर चर्चित थिए। तर, २०८४ को निर्वाचनलाई लक्षित गर्दै उनको कार्यशैलीमा आएको परिवर्तनले पार्टीभित्र मात्र होइन, राजनीतिक विश्लेषकबीच पनि चासो बढाएको छ।
अहिले सानेपास्थित कांग्रेस केन्द्रीय कार्यालय दिनहुँजसो कार्यक्रम, छलफल र बहसले भरिएको छ। विभागीय संरचना पुनर्गठनपछि पार्टीको राजनीतिक जीवन्तता पुनः जागिरहेको देखिन्छ। केन्द्रीय सचिव प्रकाश शर्माका शब्दमा, “कांग्रेसको कार्यालय अहिले विश्वविद्यालयजस्तो भएको छ—जहाँ विचार, अध्ययन र प्रतिस्पर्धा तीनै कुराले वातावरण तताएको छ।”
विगतमा कांग्रेसका कार्यक्रमहरू प्रायः लामो, नीरस राजनीतिक भाषणमै सीमित हुने गर्थे। अहिले भने पार्टीको गतिविधि प्राविधिक, शैक्षिक र नीति–केन्द्रित छलफलतर्फ मोडिएको छ। उदाहरणका लागि, विज्ञान तथा सूचना प्रविधि विभागद्वारा आयोजित ‘आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स फर नेपाल्स डेभलपमेन्ट’ कार्यक्रमले एआईको सम्भावना र राष्ट्रिय प्राथमिकतामा यसको स्थानबारे गहिरो बहस उत्पन्न गर्यो।
सभापति देउवाले पनि परम्परागत राजनीतिक घेराबाट बाहिर निस्कँदै उक्त कार्यक्रममा प्राविधिक दृष्टिकोणबाट मन्तव्य राखे—सही ढंगले एआई प्रयोग गर्न सके विकासको गति अभूतपूर्व रूपमा बढाउन सकिन्छ।
यस किसिमको परिवर्तन, प्रचार विभाग प्रमुख मीन विश्वकर्माका अनुसार, “मतदाताको बदलिएको स्वभावको प्रत्यक्ष प्रतिक्रिया” हो। उनका शब्दमा, “अब मतदाता मात्र होइन, शुभेच्छुकहरूलाई समेत लक्षित गर्ने विविधता हाम्रो संगठनात्मक अनिवार्यता हो।” नेपाली कांग्रेसले पार्टीलाई बिचार र मतदानमा सबल बनाउन केन्द्रदेखि स्थानीयतहसम्म नै विभिन्न संगसंघठनलाई सक्रिय रुपमा अगाडी बढाउन आवाश्यक रहेको छ । आगामी २०८४ को निर्वाचनलाई एकल बहुमतको नतिजा सिर्जना गर्न कांग्रेस्ले यो भन्दा अझ बढि दुत्र गतिमा अभियान चलाउनु नै उचित हुने नेता तथा कार्यकर्ताहरुले बताउँदै आएका छन् ।
सभापति देउवा हाल हरेक विभागीय कार्यक्रममा प्रमुख अतिथिका रूपमा उपस्थित हुने मात्र होइन, सक्रिय रूपमा छलफलमा समेत संलग्न भइरहेका छन्। यो शैलीले नेताको घरलाई ‘राजनीतिक तीर्थस्थल’ बनाउने प्रवृत्ति तोडेर पार्टी कार्यालयलाई पुनः केन्द्रीयतर्फ ल्याएको छ।
गत महिना मात्रै, सानेपामा एआईदेखि प्राकृतिक स्रोत व्यवस्थापन, डिजिटल प्लेटफर्मको प्रभाव, सांस्कृतिक कार्यक्रमदेखि नीतिगत तालिमसम्म ३० भन्दा बढी कार्यक्रम सम्पन्न भएका छन्। यसले केन्द्रीय कार्यालयलाई औपचारिक बैठक मात्र हुने स्थल होइन, नीतिगत प्रयोगशाला बनाउने संकेत दिएको छ।
कांग्रेसको यो नयाँ ऊर्जाले २०८४ को निर्वाचनमा एकल बहुमतको लक्ष्यलाई व्यवहारिक बनाउन सक्ने सम्भावना बोकेको छ। तर, यसको पूर्वशर्त के हो ? राजनीतिक विश्लेषकहरू भन्छन्—केन्द्रदेखि स्थानीय तहसम्म यस्तै बहस, छलफल र प्रत्यक्ष पहुँच कायम राख्नुपर्छ ।
लोकप्रिय नेता र ऊर्जावान् संगठनात्मक संरचनाबीचको तालमेल मात्र नभई, स्थानीय मुद्दामा तत्काल प्रतिक्रिया दिने क्षमता पनि निर्णायक हुनेछ। यसका लागि, सानेपामा सुरु भएको यो ‘नयाँ राजनीतिक अनुशासन’ प्रदेश र स्थानीय तहमा समान रूपमा लागू हुनुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ।
यो सक्रियता टिकाइराख्ने चुनौती कांग्रेसको सबैभन्दा ठूलो परीक्षा हुनेछ। कार्यक्रमहरूको आवृत्ति मात्र होइन, त्यसको प्रभावकारिताले नै पार्टीको भविष्यको दिशा निर्धारण गर्नेछ। जनताले नेतृत्वको कार्यालयमा उपस्थितिलाई मात्र होइन, आफ्नो जीवनसँग जोडिएका समस्यामा देखाएको तत्परतालाई पनि मूल्यांकन गर्नेछन्।
यदि सानेपाको यो परिवर्तन स्थायी अभ्यासमा रूपान्तरण गर्न सकियो भने, कांग्रेसले २०८४ को निर्वाचनमा केवल सहभागिता होइन, निर्णायक बहुमतको लक्ष्य नजिक पुर्याउन सक्ने सम्भावना बलियो हुनेछ।
