काठमाडौं । आसन्न राष्ट्रिय सभा निर्वाचन नजिकिँदै जाँदा नेपाली कांग्रेस बहुमतको नजिक पुग्ने रणनीतिमा सक्रिय देखिएको छ। पार्टीभित्र अहिले दुई धारका बहस चलिरहेका छन् — अन्य दलसँग चुनावी गठबन्धन गरेर सिट बढाउने कि एक्लै मैदानमा उत्रेर राजनीतिक सन्देश दिने ?
माघ ११ गतेका लागि तोकिएको राष्ट्रिय सभा निर्वाचनमा १९ पद रिक्त हुँदैछन् । तीमध्ये १८ पद निर्वाचनबाट र बाँकी १ पद सरकारको सिफारिसबाट मनोनीत हुनेछ । कांग्रेस अहिलेका लागि प्रदेश सरकारहरूमा एमालेसँग मिलेर सत्तासाझेदारीमा छ, तर गठबन्धनको निरन्तरताको विषयमा पार्टीभित्र स्पष्ट मतैक्य छैन।
बहुमतको लक्ष्य र कांग्रेसको गणित
५९ सदस्यीय राष्ट्रिय सभामा कांग्रेसका हाल १६ सदस्य छन्। यीमध्ये कोही पनि आगामी फागुन २० मा पदमुक्त हुने छैनन्। त्यसको अर्थ — नयाँ निर्वाचनबाट कांग्रेसले केही थप सिट जित्न सके भने ऊ बहुमतको नजिक पुग्नेछ। त्यसैले कांग्रेसले निर्वाचनलाई “संभावनाको अवसर”का रूपमा हेरेको छ। एक वरिष्ठ नेताका अनुसार “स्थानीय र प्रदेश तहमा हाम्रो बलियो उपस्थिति छ। गठबन्धन गर्दा सिट बढी पाउने कि एक्लै लड्दा राजनीतिक सन्देश बलियो हुने — त्यो अहिलेको मुख्य प्रश्न हो।”
कांग्रेस र एमाले अहिले पाँच प्रदेशमा सत्तासाझेदार छन्। कोशी, लुम्बिनी र कर्णाली प्रदेश — एमाले नेतृत्वमा सरकार। बागमती, गण्डकी र सुदूरपश्चिम प्रदेश — कांग्रेस नेतृत्वमा सरकार।
तर मधेश प्रदेशमा भने दुबै दल छुट्टिएका छन्।
कांग्रेस नेता किरणबाबु श्रेष्ठका अनुसार, “प्रदेश सरकारहरूमा जहाँ एमालेसँग गठबन्धन छ, त्यहाँ राष्ट्रिय सभा निर्वाचनमा पनि एउटै नीति लागू हुनेछ। तर अन्तिम निर्णय केन्द्रमै हुन्छ।” यसबाट बुझ्न सकिन्छ — कांग्रेसले स्थानीय राजनीतिक समीकरणका आधारमा गठबन्धन रणनीति तय गर्नेछ, सबै प्रदेशमा एउटै ढाँचा नअपनाउन पनि सक्छ।
एमालेसँग कांग्रेसको वर्तमान सहकार्य व्यवहारिक बाध्यता हो कि दीर्घकालीन राजनीतिक रणनीति — यसबारे दलभित्र मतभेद छ। कांग्रेसका केही नेताहरू गठबन्धनलाई “व्यावहारिक शक्ति–सन्तुलन”को रूपमा हेर्छन्, भने अर्का समूहले यसलाई “राजनीतिक जोखिम” ठान्छ। कारण स्पष्ट छ — एमालेसँग निकटता बढाउँदा माओवादी केन्द्र, समाजवादी पार्टी र मधेशकेन्द्रित दलहरूसँगको सम्बन्ध चिसिन सक्छ।
निर्वाचन आयोगका अनुसार, मंसिर १ देखि १० गतेसम्म दलहरूले उम्मेदवारीका लागि दर्ता गराउने छन्। तर कांग्रेसको केन्द्रीय कार्यसमितिको हालको बैठकमा यो विषय औपचारिक रूपमा प्रवेश गरेको छैन। बैठक मुख्यतः प्रतिनिधिसभाको सम्भावित मध्यावधि निर्वाचन र पार्टीको आन्तरिक पुनर्संरचना केन्द्रित छ। एक नेताकै शब्दमा,“राष्ट्रिय सभा निर्वाचन हाम्रो लागि ‘सिनारियो टेष्ट’ हो — यसले गठबन्धनको भविष्य र आगामी आमनिर्वाचनको रूपरेखा दुवै निर्धारण गर्नेछ।”
राष्ट्रिय सभामा कांग्रेसको रणनीति संख्यात्मक गणित र राजनीतिक सन्देश रहेको छ ।तर यी दुवै उद्देश्य सन्तुलित राख्न गाह्रो छ। गठबन्धनले तत्काल लाभ दिन सक्छ तर दीर्घकालीन रूपमा कांग्रेसको वैचारिक ‘ब्राण्ड’ कमजोर हुनसक्छ। एक्लै जाने निर्णयले जोखिम बढाए पनि संगठनात्मक आत्मविश्वास पुनःस्थापित गर्न सक्छ।
यदि कांग्रेसले राष्ट्रिय सभामा अपेक्षित सिट जित्न सफल भयो भने, पार्टीको आगामी संघीय राजनीति बलियो हुनेछ । यसले २०८५ सालसम्मको सम्भावित आम निर्वाचनमा कांग्रेसलाई रणनीतिक लाभ दिन सक्छ। तर पराजय भएमा एमालेसँगको सहकार्यको आलोचना आन्तरिक रूपमा बढ्ने सम्भावना छ, जसले नेतृत्वमाथि प्रश्न उठाउनेछ।
राजनीतिक विश्लेषकहरू भन्छन् —“कांग्रेस अहिले ‘दुवै बाटो’मा उभिएको छ । एकातिर सत्ता–साझेदारीको सुविधा, अर्कोतिर लोकतान्त्रिक एकाधिकारको चुनौती। यो चुनावले कुन बाटो रोज्छ — त्यसले पार्टीको भविष्यको दिशानिर्देश तय गर्नेछ।”
राष्ट्रिय सभा निर्वाचन नेपाली कांग्रेसका लागि मात्र संख्याको खेल होइन, भविष्यको दिशानिर्देश हो। गठबन्धनमार्फत बहुमत हासिल गर्ने कि स्वाभिमानको सन्देश दिन एक्लै मैदानमा उत्रने — यही द्वन्द्वमा कांग्रेस उभिएको छ। अहिलेको अवस्था हेर्दा, कांग्रेसले “सहकार्यको राजनीति”लाई अस्थायी रणनीति र “स्वतन्त्र प्रतिस्पर्धा”लाई दीर्घकालीन लक्ष्यका रूपमा लिने सम्भावना बढी देखिन्छ।
तर अन्ततः माघ ११ को मतपेटिकाले नै देखाउनेछ — कांग्रेसको यो चाल शक्ति–सन्तुलनको हो कि सत्ता–लोभको।
