काठमाडौं । नेपाली राजनीतिमा वामपन्थी नेताहरूबीचको आरोप–प्रत्यारोप र रणनीतिक गठजोड नयाँ कुरा होइन। तर नेकपा (माओवादी केन्द्र) का अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ ले जेनजी आन्दोलनलाई आफ्नो राजनीतिक हितसँग जोड्दै “जेनजी र माओवादी मिलेर चुनाव लड्नुपर्छ” भन्ने वक्तव्य दिएपछि उनको राजनीतिक चरित्र पुनः प्रश्नमा परेको छ।
रामगोपालपुरमा आयोजित कार्यक्रममा उनले माओवादी नै जेनजीको असली मित्र भएको दाबी गर्दै, “अब जेनजी र माओवादी मिलेर चुनाव लड्नुपर्छ, त्यसैले मात्रै ती माग पूरा हुन सक्छन्,” भने। तर उनको यो प्रस्तावलाई विश्लेषकहरूले “अवसरवादी गठबन्धनको नयाँ खेल”का रूपमा व्याख्या गरेका छन्।
प्रचण्डले भाषणमा एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीमाथि पुनः कटाक्ष गरे। उनले जेनजी आन्दोलनमा भएको दमनलाई ‘ओलीको अहंकारको परिणाम’ भन्दै आरोप लगाए— “यदि ओलीले राजीनामा दिएका भए २४ गतेको विध्वंस हुने थिएन। उनीहरूको दम्भ र प्रतिशोधी भावनाले देशलाई लगभग राज्यविहीन अवस्थामा पुर्यायो।”
तर विडम्बना के छ भने, प्रचण्डले आफू दुई पटक प्रधानमन्त्री हुँदा पनि प्रहरी दमन, मानव अधिकार उल्लङ्घन र आन्दोलनमाथिको कठोरता नियन्त्रण गर्न सकेका थिएनन्। त्यसैले ओलीमाथिको आरोपले नैतिक उच्चता देखाउँदैन भन्ने टिप्पणी भइरहेका छन्।
‘जेनजीको साथ’ — रणनीति कि सहानुभूति ?
जेनजी आन्दोलनलाई उनले ‘नयाँ जनयुद्धको रूपान्तरण’ भन्दै आफ्नो ऐतिहासिक आन्दोलनसँग तुलना गरे। “हामी पनि जनयुद्धका बेला जेनजी नै थियौं,” उनले भने। तर यो कथनले सहानुभूतिभन्दा बढी रणनीतिक सन्देश दिन खोजेको प्रष्ट देखिन्छ।
राजनीतिक विश्लेषकहरु भन्छन्,“प्रचण्डले जेनजीलाई सहानुभूतिको भाषामा होइन, राजनीतिक लाभका स्रोतका रूपमा हेरेका छन्। जनयुद्धमा युवालाई प्रयोग गर्ने र अहिले जेनजीलाई मतदाताको उर्जा बनाउन खोज्ने प्रवृत्ति एउटै हो।” त्यसैले, प्रचण्डको जेनजीप्रतिको अपिललाई आन्दोलनसँगको सहभावभन्दा बढी राजनीतिक मञ्चको पुनःस्थापना प्रयासका रूपमा व्याख्या गर्न सकिन्छ।
आन्तरिक विग्रह र जनाधार खस्कँदै गर्दा ‘नयाँ मोर्चा’ खोज्दै माओवादी
हाल माओवादी केन्द्र संगठनात्मक रूपमा कमजोर भएको विश्लेषणहरू भइरहेका छन्। पार्टीभित्रको असन्तुष्टि, युवा पुस्ताको मोहभङ्ग र पुराना कार्यकर्ताको निष्क्रियताबीच प्रचण्डले जेनजी आन्दोलनको लहर समात्न खोज्नु रणनीतिक कदम हो।
६० प्रतिशत नयाँ प्रवेशी जेनजी पुस्ताका भएको उनको दाबी पनि यही सन्देश दिन खोज्छ — कि माओवादी अझै ‘युवाको आन्दोलन’ हो। तर यथार्थमा त्यो आँकडाले राजनीतिक अस्थिरता र अवसरवादको संकेत पनि दिन्छ।
“जेनजी आन्दोलनसँग माओवादीको विचारगत सादृश्य छैन। तर प्रचण्डले त्यसलाई राजनीतिक पुनर्जीवनको अवसरका रूपमा प्रयोग गर्न खोजिरहेका छन्। यो गठबन्धन दीर्घकालीन होइन, चुनावी समीकरणसम्म सीमित हुनेछ।”
ओली–प्रचण्डको पुनरावृत्त कथा : प्रतिस्पर्धा होइन, परस्पर उपयोग
प्रचण्डको पछिल्लो वक्तव्य ओलीविरुद्धको परम्परागत राजनीतिक आरोपको पुनरावृत्ति मात्रै होइन, आफ्नो असफलताबाट ध्यान मोड्ने प्रयास पनि हो। यी दुई नेताबीचको सम्बन्ध विगतमा पनि गठबन्धन र विश्वासघातको चक्रमा घुमिरह्यो — २०७४ सालको चुनावी सहकार्यदेखि २०७७ सालको सत्ता संघर्षसम्म।
अब फेरि प्रचण्डले जेनजीलाई आफ्नो ‘नयाँ मोर्चा’ बनाउँदै ओलीलाई ‘पुरानो शत्रु’का रूपमा चित्रण गरिरहेका छन्। राजनीतिक पर्यवेक्षकहरू भन्छन्, “यो मित्र–दुश्मनको कथा होइन, बरु चुनावी अस्तित्व जोगाउने नयाँ प्रयोग हो।”
आन्दोलनको ऊर्जा र नेताको अवसरवादबीचको द्वन्द्व
जेनजी आन्दोलनले देशको राजनीतिक दिशामाथि नयाँ प्रश्न उठाएको छ — तर नेताहरूले त्यसलाई आफ्ना दलका लागि राजनीतिक इन्धन बनाउने क्रम सुरु भइसकेको छ। प्रचण्डले जेनजीसँग हातेमालोको प्रस्ताव गरेर एकातिर आफूलाई ‘युवापक्षधर’ देखाउन खोजे, अर्कातिर विगतका असफलता र असंगत नीतिबाट ध्यान मोड्ने प्रयास गरे।
तर जेनजी आन्दोलनका मूल मागहरू — प्रत्यक्ष कार्यकारी, समानुपातिक प्रणाली र समावेशी लोकतन्त्र — यिनै नेताहरूको शासनकालमा पूरा हुन नसकेका हुन्। त्यसैले, आलोचकहरूको भनाइमा प्रचण्डको यो प्रस्ताव “राजनीतिक अवसरवादको नयाँ संस्करण” मात्र हो — जहाँ जेनजीको क्रान्ति, युवाको ऊर्जा होइन, चुनावी अंकगणितको साधन बनेको छ।
