काठमाडौँ । जलवायु परिवर्तनका कारण पूर्वी अफ्रिकामा खडेरीको सम्भावना १०० प्रतिशतले बढेको छ । वर्ल्ड वेदर एट्रिब्युसनको रिपोर्टमा यो खुलासा भएको हो । रिपोर्टमा अफ्रिकामा साढे दुई वर्षसम्म औसतभन्दा कम वर्षा भएको र मौसम अधिकांश समय तातो रहेको थियो। जसका कारण बाली सुकेर जलेको छ । धेरै जनावर मरेका छन् ।
प्रतिवेदनमा जलवायु परिवर्तनले पूर्वी अफ्रिका (हर्न अफ अफ्रिका), संसारको सबैभन्दा गरीब क्षेत्रहरू मध्ये एकलाई भोकमरीको छेउमा ल्याएको छ । जिबूती, इरिट्रिया, इथियोपिया र सोमालिया जस्ता देशहरू हर्न अफ अफ्रिका क्षेत्रमा बसोबास गर्छन् । यहाँ हजारौं मानिस भोकमरी र खानेपानीको अभावले ग्रस्त छन् ।
सोमालियामा गृहयुद्ध चलिरहेको छ । लडाइँको कारण त्यहाँको अवस्था पहिले नै खराब थियो, तर खडेरीले चीजहरूलाई अझ खराब बनायो । यसले देशमा अस्थिरता बढाएको छ । रिपोर्ट अनुसार सन् २०२२ मा खडेरीका कारण ४३ हजारभन्दा बढी मानिसको मृत्यु भएको थियो । तीमध्ये अधिकांश ५ वर्ष मुनिका बालबालिका थिए ।
रिपोर्टमा पूर्वी अफ्रिकामा विगत साढे दुई वर्षमा कम वर्षा भएको छ, ७० वर्षमा पहिलो पटक यति लामो समयसम्म पानी परेको छैन र गर्मी सीमा नाघेको छ । प्रत्येक वर्ष गर्मि ५ प्रतिशतले बढ्न सक्ने अध्ययनले देखाएको छ ।
डब्ल्यूडब्ल्यूए प्रतिवेदन बनाउने अन्वेषकहरूको टोलीका सदस्य र केन्या मौसम विभागका मौसमविद् जोयस किमुताईले यसको एउटा कारण जलवायु परिवर्तन भएको बताएका छन् । तापक्रम तीव्र गतिमा बढिरहेको छ र पानी परेको छैन । जसका कारण विश्वका धेरै ठाउँमा भोकमरी पर्न सक्छ ।
१८ जना वैज्ञानिकको टोलीले जलवायु परिवर्तनमा अनुसन्धान गरेको थियो । यसमा बाढी, गर्मीको लहर जस्ता चरम मौसमी परिवर्तनको कारण जान्नमा ध्यान केन्द्रित गरिएको थियो । ग्लोबल वार्मिङका कारण जलवायु परिवर्तन भइरहेको वैज्ञानिकहरूलाई थाहा छ । तर बिभिन्न मौसम बिग्रनुको पछाडि एउटै कारण हुन सक्छ – ग्लोबल वार्मिंग । यसको भूमिका के हो भनेर अनुसन्धान गरिएको बताइएको छ ।
सरल शब्दमा भन्नुपर्दा यो धुम्रपान र क्यान्सर जस्तै हो । धुम्रपानले क्यान्सर हुन्छ भन्ने कुरा सबैलाई थाहा छ । तर धुम्रपान गर्ने हरेक व्यक्तिलाई क्यान्सर हुँदैन र हरेक क्यान्सर रोगीले धुम्रपान गरेका छन् भन्ने आवश्यक छैन ।
वैज्ञानिकहरूले ग्लोबल वार्मिंग र मौसममा भइरहेको फेरबदलका बारेमा अध्ययन गरिरहेका छन् । यसका लागि उनीहरुले कम्प्युटर सिमुलेशनको सहयोगमा विश्वव्यापी जलवायु र काल्पनिक मौसमको तुलना गरेको बताएका छन् ।
हाम्रो वायुमण्डलमा अरबौं टन कार्बन डाइअक्साइड फैलिएको छ । यो विश्वव्यापी जलवायुको वास्तविकता हो । यो हावापानीलाई काल्पनिक जलवायु, अर्थात् कुनै उत्सर्जन नभएको जलवायुसँग तुलना गरिएको थियो ।
पूर्वी अफ्रिकामा मार्चदेखि मे र अक्टोबरदेखि डिसेम्बरसम्म वर्षा हुन्छ । वैज्ञानिकहरूले यी महिनाहरू अध्ययन गरे । यसमा मार्चदेखि मे महिनामा औसतभन्दा निकै कम पानी परेको देखियो । त्यसैगरी, अक्टोबर र डिसेम्बरको बीचमा औसतभन्दा बढी वर्षा भएको थियो। यी दुवै अवस्था बाँच्नको लागि गाह्रो छ । अक्टोबरदेखि डिसेम्बरसम्म औसतभन्दा बढी पानी परे पनि साढे दुई वर्षमा समग्र औसतभन्दा कम वर्षा भएको अध्ययनमा उल्लेख छ ।
अर्कोतर्फ, वैज्ञानिकहरूले वर्षा र बाष्प ट्रान्सपिरेसनमा पनि अनुसन्धान गरे – तातो तापक्रमले माटोबाट कति पानी वाष्पीकरण हुन्छ । ग्लोबल वार्मिङका कारण माटोमा पानी पटक्कै रहँदैन, छिट्टै वाष्पीकरण हुने गरेको पाइएको छ । वर्षा पनि कम छ, जमिनको तापक्रम न्यानो रहन्छ ।
प्रतिवेदनमा जलवायु परिवर्तनको कारण पनि भनिएको छ । धनी देशका मानिस, त्यहाँका कम्पनीहरूले जीवाश्म इन्धन जलाउने गरेका छन् । यसले गरिब देशलाई असर गरिरहेको छ । जलवायु परिवर्तन भविष्यको समस्या होइन, केन्याको थिंक ट्याङ्क – पावर शिफ्ट अफ्रिकाका निर्देशक मोहम्मद अदोवे भन्छन् । यो वर्तमान छ । जनताले बोकिरहेका छन् । यस्ता व्यक्तिले सहयोग गर्नुपर्छ ।
गत वर्ष इजिप्टमा कोप २७ जलवायु शिखर सम्मेलन भएको थियो। यसमा भेला भएका २ सय देशले जलवायु परिवर्तनका लागि धनी देशलाई जिम्मेवार ठहर गरेका थिए । यसै क्रममा सहमति भएको थियो । यसमा धनी देशहरूले कोष खडा गर्ने निर्णय गरियो, जसबाट गरिब देशहरूलाई जलवायु परिवर्तनसँग जुध्न क्षतिपूर्ति दिइनेछ ।
२०२२ मा, इङ्गल्याण्ड र युरोपभरि मानिसहरू गर्मीबाट पीडित थिए । पाकिस्तानमा भारी वर्षाका कारण बाढी आयो । भारतमा पहिलो पटक गर्मीले बालीनालीमा क्षति पुर्यायो । अमेरिकामा पनि चर्को गर्मीका कारण जंगलमा आगो लागेको छ भने अर्कोतिर वर्षाका कारण बाढी आएको छ । यो सबैको पछाडि जलवायु परिवर्तन रहेको मानिन्छ ।
