काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसका निवर्तमान सभापति तथा पूर्वप्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा स्वास्थ्य उपचारपछि २८ गते स्वदेश फर्किने निश्चित जस्तै भइसकेको छ । सर्वोच्च अदालतको आदेशपछि कांग्रेस संस्थापन पक्ष देउवा पक्षलाई राहत मिल्ने देखिएको छ । विशेष महाधिवेशनबाट दुई धारमा विभाजित कांग्रेसलाई एकताको मार्गमा डो¥याउनकै लागि देउवा उपचारसकेर देउवा नेपाल फर्कने तयारीमा लागेको कांग्रेस स्रोतको जनाएको छ । देउवा नेपाल फर्कदा नेपालको एक फरक दृष्य देखिने पनि आंकलन भइरहेको छ । देउवाको सवागतमा नेपाली कांग्रेस संस्थापनइतर समुहले सम्पूर्ण तयारी जारी राखेको छ । स्वागतलाई कांग्रेसभित्रको शक्ति, एकता र भावी राजनीतिक दिशासँग जोडेर हेर्न थालिएको छ । देउवालाई स्वागत गर्न राष्ट्रिय भेला आयोजक समितिका संयोजक डा. शशांक कोइरालाको नेतृत्वमा कांग्रेसका शीर्ष नेता, पूर्वपदाधिकारी तथा केन्द्रीय सदस्यहरूको ठूलो समूह त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल पुग्ने तयारीमा छ ।
नेता मीन विश्वकर्माका अनुसार देउवालाई स्वागत गर्न निवर्तमान कार्यवाहक सभापति पूर्णबहादुर खड्का, नेता डा. शेखर कोइरालासहित पूर्वपदाधिकारी तथा केन्द्रीय सदस्यहरू विमानस्थल पुग्नेछन् । देउवा थाइल्याण्डबाट थाई एयरको विमानमार्फत २८ गते दिउँसो १२ बजे काठमाडौं अवतरण गर्ने कार्यक्रम रहेको छ । तर, देउवाको यो स्वदेश फिर्तीलाई केवल स्वास्थ्य उपचारपछि घर फर्किएको सामान्य घटनाका रूपमा मात्र हेर्न मिल्ने अवस्था छैन । कांग्रेसभित्र विशेष महाधिवेशनपछि बढेको आन्तरिक विवाद र इतर समूहले आयोजना गर्न लागेको राष्ट्रिय भेलाको पृष्ठभूमिमा उनको आगमनले पार्टीभित्र नयाँ राजनीतिक समीकरणको संकेतसमेत दिएको छ ।
देउवाको स्वागतमा एकताको सन्देश
कांग्रेसको इतर समूहले साउन २९ देखि ३१ गतेसम्म काठमाडौंमा राष्ट्रिय भेला आयोजना गर्दैछ । सो भेलालाई देउवाले सम्बोधन गर्ने कार्यक्रम रहेको छ । त्यसअघि नै विमानस्थलमा शशांक कोइरालाको नेतृत्वमा शीर्ष नेताहरूको ठूलो उपस्थितिले कांग्रेसभित्र एकताको सन्देश दिने प्रयासका रूपमा अर्थ्याउन सकिन्छ ।
पार्टीभित्र नेतृत्व र संगठनलाई लिएर विवाद चर्किरहेका बेला देउवालाई एउटै समूहका सीमित नेताले मात्र होइन, पूर्वपदाधिकारी र केन्द्रीय सदस्यहरूको ठूलो समूहले स्वागत गर्ने तयारी गर्नु राजनीतिक रूपमा अर्थपूर्ण देखिएको छ । यसलाई कांग्रेसको एउटा धारले देउवालाई अझै पनि पार्टीभित्र प्रभावशाली राजनीतिक केन्द्रका रूपमा स्वीकार गरिरहेको संकेतका रूपमा पनि हेर्न सकिन्छ ।
बीपीको राष्ट्रिय मेलमिलापसँग जोडिँदै देउवाको आगमन
नेपालको राजनीतिक इतिहासमा बीपी कोइरालाको राष्ट्रिय मेलमिलाप नीति एउटा महत्वपूर्ण राजनीतिक अध्याय हो । विसं २०३३ साल पुस १६ गते आठ वर्ष लामो निर्वासनपछि बीपी कोइराला राष्ट्रिय एकता तथा मेलमिलापको नीति लिएर स्वदेश फर्किएका थिए । तत्कालीन राजनीतिक परिस्थिति प्रतिकूल हुँदाहुँदै पनि उनले जोखिम मोलेर नेपाल फर्किने निर्णय गरेका थिए । बीपीको त्यो निर्णय केवल व्यक्तिगत स्वदेश फिर्ती थिएन । त्यसमा राजनीतिक शक्तिहरूबीच सहकार्य, राष्ट्रियता र लोकतान्त्रिक मूल्यको संरक्षण तथा मुलुकलाई संकटबाट निकास दिने रणनीतिक सोच जोडिएको थियो । आजको राजनीतिक परिवेश बीपीको समयभन्दा पूर्ण रूपमा फरक भए पनि राष्ट्रिय मेलमिलापको मूल सन्देश—राजनीतिक ध्रुवीकरणभन्दा माथि उठेर सहकार्य र एकताको बाटो खोज्ने—अझै सान्दर्भिक रहेको विश्लेषण हुँदै आएको छ । यही कारण देउवाको स्वदेश फिर्ती र उनको स्वागतलाई कांग्रेसभित्रको मेलमिलापको सम्भावनासँग जोडेर हेर्न थालिएको छ ।
उपचारपछि सक्रिय राजनीतिमा फर्किँदै देउवा
देउवा लामो समयदेखि स्वास्थ्य उपचारका क्रममा विदेशमा थिए । उपलब्ध विवरणअनुसार उनी सिंगापुर हुँदै हङकङ र त्यसपछि थाइल्याण्ड पुगेका थिए । स्वदेश फर्किएपछि उनी पार्टीका आन्तरिक गतिविधिमा पुनः सक्रिय हुने कांग्रेस नेताहरूले बताएका छन् । विशेष महाधिवेशनपछि कांग्रेसभित्र बढेको विवादका बीच देउवाको सक्रिय राजनीतिक पुनरागमनले पार्टीको आगामी शक्ति सन्तुलनमा प्रभाव पार्न सक्ने देखिन्छ । विशेषगरी राष्ट्रिय भेलालाई देउवाले सम्बोधन गर्ने तयारीले उनको राजनीतिक सक्रियता पुनः सुरु हुने संकेत गरेको छ । यसले कांग्रेसको इतर समूहभित्र मात्र होइन, पार्टीको समग्र नेतृत्व संरचनामा समेत नयाँ बहस सिर्जना गर्न सक्छ ।
कांग्रेसका लागि चुनौती : गुटभन्दा माथि उठ्ने कि शक्ति संघर्षमै जाने ?
बीपीको राष्ट्रिय मेलमिलाप नीतिको मूल मर्म राष्ट्रिय सहमति र सहकार्यमा थियो । तर अहिले कांग्रेस आफैं आन्तरिक गुट, उपगुट र नेतृत्व विवादबाट गुज्रिरहेको छ । त्यसैले राष्ट्रिय मेलमिलापको सन्देशलाई पार्टीको आन्तरिक राजनीतिमा कसरी लागू गर्ने भन्ने प्रश्न कांग्रेसका लागि अझ महत्वपूर्ण बनेको छ ।
देउवाको स्वागतमा शशांक कोइरालाको नेतृत्वमा ठूलो समूहको उपस्थिति त्यसै दिशातर्फको प्रारम्भिक राजनीतिक संकेत बन्न सक्छ । तर विमानस्थलको स्वागत र राष्ट्रिय भेलामा हुने भाषणले मात्र पार्टीभित्रको विभाजन अन्त्य हुने अवस्था छैन । कांग्रेसले वास्तविक अर्थमा मेलमिलापको नीति अपनाउने हो भने नेतृत्वको प्रश्न, महाधिवेशनको विवाद, संगठनात्मक अधिकारको बाँडफाँट र आगामी राजनीतिक रणनीतिमा साझा सहमति निर्माण गर्नुपर्ने हुन्छ ।
बीपीको सन्देशको राजनीतिक परीक्षा
बीपी कोइरालाले राष्ट्रिय मेलमिलापलाई मुलुकको अस्तित्व, लोकतन्त्र र राष्ट्रिय हितसँग जोडेर अघि सारेका थिए । अहिलेको कांग्रेसले त्यसलाई केवल स्मरण गर्ने विषय बनाउने कि व्यवहारमा उतार्ने भन्ने प्रश्न पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ । कांग्रेसभित्रको आन्तरिक विवादले पार्टीको राजनीतिक दिशा र जनतासँगको सम्बन्ध प्रभावित भइरहेका बेला देउवाको स्वदेश फिर्तीलाई नयाँ संवादको सुरुवात बनाउने अवसर कांग्रेससँग छ । उपलब्ध सामग्रीमा पनि आन्तरिक राजनीतिलाई गुट–उपगुटभन्दा माथि उठाएर पार्टीलाई बलियो लोकतान्त्रिक शक्तिका रूपमा स्थापित गर्नु कांग्रेस नेतृत्वका लागि चुनौती र अवसर दुवै भएको उल्लेख गरिएको छ ।
त्यसैले देउवालाई हुने भव्य स्वागतको वास्तविक अर्थ विमानस्थलमा देखिने भीडमा होइन, त्यसपछि कांग्रेसभित्र सुरु हुने संवाद र सहकार्यमा खोजिनुपर्नेछ । यदि देउवाको पुनरागमनलाई व्यक्तिगत शक्ति पुनर्स्थापनाको अभियानभन्दा कांग्रेसभित्र मेलमिलाप र पुनर्गठनको अवसर बनाइयो भने यसले पार्टीको आगामी राजनीतिक यात्रामा नयाँ अध्याय खोल्न सक्छ । अन्यथा, बीपीको राष्ट्रिय मेलमिलापको ऐतिहासिक सन्दर्भ दोहोर्याएर गरिने स्वागत केवल राजनीतिक प्रतीकमा सीमित हुने जोखिम पनि उत्तिकै छ ।
