काठमाडौं । वैकल्पिक राजनीतिको नारासहित उदाएको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) फेरि आन्तरिक विवादका कारण चर्चामा आएको छ। बागमती प्रदेश उपसभापति तथा २०७९ सालको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा काभ्रे क्षेत्र नं. २ बाट उम्मेदवार बनेका दिनेश हुमागाँईले पद र साधारण सदस्यता दुवै त्याग्ने घोषणा गरेका छन्।
१० हजार ५७३ मत ल्याएर चुनाव लडेका हुमागाँईको राजीनामा केवल व्यक्तिगत असन्तुष्टि नभई पार्टीको संरचना, नेतृत्व र कार्यशैलीप्रतिको गम्भीर राजनीतिक असहमतिको अभिव्यक्ति भएको दाबी गरिएको छ। उनले सार्वजनिक गरेका सात कारणले रास्वपाभित्र संस्थागत संकट गहिरिँदै गएको संकेत गर्छ।
१.उम्मेदवार छनोटमा आर्थिक चलखेल
हुमागाँईका अनुसार उम्मेदवार चयन प्रक्रिया विधान र मापदण्डभन्दा बाहिर गई ‘आर्थिक चलखेल’ र पहुँचका आधारमा सञ्चालन गरिएको छ। लामो समयदेखि योगदान दिएका कार्यकर्तालाई पाखा लगाएर अन्य दलबाट हालै आएका वा चर्चित अनुहारलाई प्राथमिकता दिइएको आरोप छ।
उनले ‘गणेश प्रवृत्ति’—नेतृत्व वरिपरि घुम्ने र चाकडी संस्कृतिलाई पुरस्कृत गरिएको भन्दै यसले संसदलाई विचारभन्दा प्रदर्शनको थलो बनाउने जोखिम औंल्याएका छन्।२. केन्द्रीय संरचना विस्तारमा अपारदर्शिता
सुरुमा सानो आकारको केन्द्रीय समिति विस्तार हुँदै ठूलो बने पनि त्यसको स्पष्ट मापदण्ड सार्वजनिक नगरिएको उनले बताएका छन्। निर्णय प्रक्रिया विधिसम्मतभन्दा व्यक्तिकेन्द्रित हुँदै गएको आरोपले पार्टीभित्र शक्ति सन्तुलन कमजोर भएको संकेत गर्छ।
३.सदस्यता र आर्थिक व्यवस्थापनमा प्रश्न
सदस्यता शुल्क तथा उम्मेदवार आवेदन शुल्क व्यापक रूपमा संकलन भए पनि त्यसको पारदर्शी लेखाजोखा सार्वजनिक नगरिएको हुमागाँईको दाबी छ। प्रदेश र पालिका तहमा बाँडफाँट हुने भनिएको रकमको स्पष्ट विवरण नआउनुले आर्थिक उत्तरदायित्वमाथि प्रश्न खडा गरेको उनको विश्लेषण छ।
४. विधान उल्लङ्घन र महाधिवेशन नहुनु
पार्टी विधानअनुसार तोकिएको समयसीमाभित्र केन्द्रीय महाधिवेशन सम्पन्न नभएको विषयलाई उनले आन्तरिक लोकतन्त्रको ह्रासका रूपमा चित्रण गरेका छन्। यसले नेतृत्व परिवर्तन र नीतिगत बहसको अवसर सीमित भएको उनको बुझाइ छ।
५. प्रदेश र तल्लो तहको आवाज बेवास्ता
प्रदेश तहबाट उठेका गुनासा र असन्तुष्टिमाथि केन्द्रीय नेतृत्वले सुनुवाइ नगरेको आरोप छ। यसले संगठनभित्र असन्तुलन र मनोबलमा गिरावट ल्याएको हुमागाँईको दाबी छ।
६. नेतृत्वमाथि नैतिक प्रश्न
पार्टी सभापति रवि लामिछानेसँग सम्बन्धित सहकारी प्रकरण न्यायिक प्रक्रियामा रहेको सन्दर्भ उठाउँदै उनले नेतृत्वको नैतिक विश्वसनीयतामाथि प्रश्न उठाएका छन्।
त्यसैगरी, पार्टीले भविष्यका लागि अघि सारेको नेतृत्व सन्दर्भमा बालेन्द्र शाहसम्बन्धी नागरिकता विवाद सार्वजनिक बहसको विषय बनेको उनले उल्लेख गरेका छन्। उनका अनुसार यस्ता संवेदनशील मुद्दामा स्पष्ट र पारदर्शी धारणा नआउनु संगठनका लागि दीर्घकालीन जोखिम हो।७. ‘निजी कम्पनी’ जस्तो संरचना
सबैभन्दा गम्भीर आरोप पार्टीको संरचनागत अभ्यासमाथि छ। हुमागाँईले सीमित व्यक्तिको नियन्त्रणमा पार्टी सञ्चालन भइरहेको दाबी गर्दै यसलाई ‘प्राइभेट कम्पनी’ शैलीको अभ्याससँग तुलना गरेका छन्। नेतृत्व वर्गले शक्ति र अवसर केन्द्रित गरेको र तल्लो तहका कार्यकर्तालाई निर्णय प्रक्रियाबाट अलग राखिएको उनको आरोप छ।
रास्वपा उदाउँदा पारदर्शिता, सुशासन र नयाँ राजनीतिक संस्कृतिको वाचा गरिएको थियो। तर पछिल्लो समय बढ्दो राजीनामा र आन्तरिक विवादले ती आदर्श व्यवहारमा कत्तिको लागू भए भन्ने प्रश्न उठाएको छ।
यदि उठाइएका आरोपमाथि संस्थागत रूपमा छानबिन र सुधारको पहल भएन भने, नयाँ दलभित्र पनि पुरानै राजनीतिक प्रवृत्ति दोहोरिने जोखिम देखिन्छ।
हुमागाँईले भने पार्टी छाडे पनि लोकतन्त्र र सुशासनको पक्षमा आफ्नो संघर्ष जारी रहने बताएका छन्। अब प्रश्न भनेको—रास्वपाले यो असन्तुष्टिलाई आत्मसमीक्षाको अवसर बनाउँछ कि आन्तरिक संकट झन् गहिरिँदै जान्छ ?
यसअघि पनि रास्वपाका थुप्रै नेता तथा कार्यकर्ताहरुले पार्टी परित्याग गरिसकेका छन् ।
समर्पित कार्यकर्ता पाखा, चटकदार अघि – हुमागाईँको गम्भीर आरोपपछि पार्टी परित्याग
रास्वपामा दागैदाग भएकाहरूको बिगबिगी रहेकाले कांग्रेसमा प्रवेश गरे- ममता शर्मा
