काठमाडौं । जेन–जी आन्दोलनको लहर फेरि माइतीघर मण्डलामा देखा परेको छ। ‘जेन–जेड युनाइटेड’ नाम दिइएको नयाँ समूहले शहीदको बलिदान सम्झाउने उद्देश्यसहित प्रदर्शन गरेको दाबी गरे पनि, प्रदर्शनमा बालबालिकासहित शहीद परिवारका सदस्यहरूलाई सडकमा उतारिएको दृश्यले व्यापक प्रश्न उब्जाएको छ — के आन्दोलन फेरि भावनाको प्रयोगतर्फ मोडिँदै छ ?
“शहीद नबिर्सौं” कि “बालबालिका प्रयोग गरौं” ?
आन्दोलनमा सहभागीहरूले ‘राष्ट्र पहिला, अहंकार पछि’ र ‘देशका घाउ हाम्रो जिम्मेवारी’ जस्ता नारा लेखिएका प्लेकार्ड बोकेका थिए। तर प्रदर्शनको दृश्यले भावनात्मक भन्दा बढी राजनीतिक स्वार्थको संकेत दिएको टिप्पणीहरू सामाजिक सञ्जालमा देखिन थालेका छन्। शहीद परिवारका सदस्यहरूले देश र आन्दोलनप्रति चेतना जगाउने प्रयास गरेको भए पनि, बालबालिकालाई राजनीतिक जुलुसमा सहभागी गराइनु नैतिक प्रश्नको विषय बनेको हो। बाल अधिकारकर्मीहरूले यसलाई “अनुचित अभ्यास” भनेका छन्।
एक बालअधिकार अभियन्ताले भने, “शहीदप्रतिको सम्मान महत्वपूर्ण हो, तर सडक आन्दोलनमा नाबालक प्रयोग गर्नु गलत परम्परा हो। यस्तो अभ्यासले नयाँ पुस्तामा भय र भ्रम फैलाउँछ।”
‘जेन–जेड युनाइटेड’ : एकता कि असन्तोषको पुनरावृत्ति ?
आन्दोलनका आयोजकहरूले यसलाई “जेनजी एकताको प्रतीक” भनेका छन्। उनीहरूको दाबी छ, यो प्रदर्शन कुनै राजनीतिक दलसँग सम्बन्धित होइन, बरु देशभक्तिपूर्ण चेतना जगाउने अभियान हो। तर विश्लेषकहरू फरक धारणा राख्छन्। उनीहरूका अनुसार, ‘जेनजी आन्दोलन’को अस्थिर र असंगठित स्वरूपले नेतृत्वविहीन असन्तोषलाई पुनः उक्साइरहेको छ। राजनीतिक रूपले दिशा नपाएको आन्दोलनले फेरि सडकलाई रगत र आँसुको प्रतीक बनाउने खतरा बढाएको छ।
राजनीतिशास्त्रीहरु भन्छन् —“जेनजी आन्दोलनले जनचेतना जगाएको हो, तर यदि नेतृत्व पुनः भावनामा खेल्न थाल्यो भने, त्यो आन्दोलन होइन — अराजकता हुन्छ।”
पुनःत्यो नै गल्ती ?
पछिल्लो आन्दोलनमा युवाहरूको आवाजले सत्ता र दलहरूलाई चुनौती दिएको थियो। तर अहिले देखिएको प्रवृत्ति — बालबालिकालाई सडकमा उभ्याउने र शहीदको नाममा प्रदर्शन गर्ने — आन्दोलनको शुद्धतामाथि प्रश्न खडा गर्छ । शहीद परिवारका नाममा गरिएका प्रदर्शनहरू भावनात्मक भए पनि, राजनीतिक रूपमा ह्याण्डल गरिएको शंका पनि उब्जिएको छ। केही विश्लेषकहरू भन्छन्, “जेनजी आन्दोलन अहिले दुविधामा छ — परिवर्तन चाहन्छ, तर दिशा हराएको छ।”
जुनसुकै प्रर्दशनमा भावनाभन्दा रणनीति तयारी आवश्यक हुन्छ । देशको राजनीतिक र सामाजिक असन्तोष बुझ्ने र समाधान खोज्ने काम नेतृत्वले गर्नुपर्छ, बालबालिकाको हातमा प्लेकार्ड थमाएर होइन। जेनजी’ आन्दोलनले यदि दीर्घकालीन प्रभाव चाहन्छ भने, त्यसले प्रदर्शनभन्दा संरचना, दृष्टि र नीति–बहसमा रूपान्तरण हुनैपर्छ।
अन्ततः प्रश्न उही छ ः के जेनजी आन्दोलन फेरि त्यही गल्ती दोहोर्याउँदैछ — भावनामा आन्दोलन जन्माउने, र त्यसपछि त्यसलाई बिर्सने ?
