काठमाडौं । बोको हरामले विद्यालयका बालबालिकालाई अपहरण गरेर फेरि एकपटक विश्वलाई चकित बनाएको छ । यो इस्लामिक चरमपन्थी समूह सन् २०१४ मा २०० भन्दा बढी बालिकाको अपहरण गरेपछि कुख्यात बनेको थियो ।
हालै नाइजेरियाको उत्तरपश्चिमी राज्य कट्सिनाको स्कूलबाट ३०० भन्दा बढी बालबालिका हराइरहेको खबर आएको छ। यस पटक बोको हरामले निशाना बनाएको विद्यालय केटाहरूको लागि बोर्डिङ स्कूल हो।
यस विद्यालयमा ८ सय बालबालिकाको नाम दर्ता छ । आक्रमणको क्रममा धेरै बालबालिका भागे तर धेरै बालबालिका अझै बेपत्ता छन् जसलाई अपहरण गरिएको विश्वास गरिन्छ।
सरकारले विद्यालयमा भएको आक्रमणको लागि आपराधिक गिरोहलाई दोष दिएको थियो तर मंगलबार शक्तिशाली इस्लामवादी चरमपन्थी समूह बोको हरामले जिम्मेवारी लिएको छ।
नाइजेरियामा एक दशकभन्दा बढी समयदेखि बोको हरामको आतङ्ककारी व्यापार फस्टाएको छ। अपहरणका घटनाहरू र सेना र नागरिकहरूमाथि तिनीहरूका आक्रमणहरू निरन्तर जारी छन्।
नाइजेरियाली सेना
नाइजेरियामा सेना र बोको हरामबीच सुरु भएको द्वन्द्वमा हजारौंको ज्यान गएको छ भने लाखौंले आफ्नो घरबार छोडेर अन्यत्र शरण लिनुपरेको छ ।
सरकारले बोको हरामको शक्तिलाई पर्याप्त रूपमा कमजोर बनाएको दाबी गर्छ, तर नाइजेरियामा धेरैले यो आधिकारिक दाबीलाई विश्वास गर्न हिचकिचाउँछन्। उनीहरुका लागि बोको हराम अझै पनि निकै शक्तिशाली संगठन हो ।
एम्नेस्टी इन्टरनेशनलका अनुसार सन् २०२० को पहिलो ६ महिनामा देशको उत्तरी क्षेत्रमा ‘डाँकु’ आक्रमणबाट १ हजार १ सयभन्दा बढीको मृत्यु भएको छ । यद्यपी यी सबै अपराधका पछाडि बोको हरामको हात छ भन्ने निश्चित भन्न सकिँदैन।
बीबीसी अफ्रिकाका क्रिस इवोक भन्छन्, ‘नाइजेरियाको सेनाले बोको हरामलाई ध्वस्त पारेको छ, तर यसका बाबजुद पनि सैनिक र सर्वसाधारणमाथि चरमपन्थी संगठनको आक्रमण जारी छ।’
कसरी सुरु भयो बोको हरामको कथा ?
यो सुन्नी जिहादी समूह सन् २००२ मा उत्तरी नाइजेरियामा देखापरेको थियो। उत्तरी नाइजेरियाको यो क्षेत्र देशको मुस्लिम बाहुल्य क्षेत्र हो। यो नाइजेरियाको सबैभन्दा गरिब क्षेत्र हो, जुन देश अफ्रिकाको सबैभन्दा धनी देशहरूमा गनिन्छ।
धेरै मानिसहरू बोको हरामको उदयलाई नाइजेरिया भित्रको दक्षिणी र उत्तरी क्षेत्रहरू बीचको असमानतासँग पनि जोड्छन्।
मुस्लिम धर्मगुरु मोहम्मद युसुफले नाइजेरियामा शरिया कानूनको पालना गर्ने सरकार बनाउने उद्देश्यले यो संगठन बनाएको बताइएको छ ।
बोको हरामले प्रचार गर्ने इस्लामको रूपले मुस्लिमहरूलाई पश्चिमी मूल्यमान्यता र जीवन शैली, जस्तै मतदान वा धर्मनिरपेक्ष शिक्षाबाट प्रभावित कुनै पनि राजनीतिक वा सामाजिक गतिविधिहरूमा भाग लिन निषेध गर्दछ।
यसका लागि युसुफले मस्जिद र मदरसा बनाए । तर, उनको संस्थाको चासोको दायरा शिक्षा क्षेत्र बाहिर फैलिन थाल्यो । उनको राजनीतिक उद्देश्य इस्लामिक राज्यको स्थापना थियो, र सेमिनरी चाँडै जिहादी भर्ती केन्द्रमा परिणत भयो।
बोको हरामले कसरी काम गर्छ ?
सन् २००९ मा बोको हरामले उत्तरपश्चिमी नाइजेरियाको बोर्नो राज्यको राजधानी मेदुगुरीमा प्रहरी स्टेशन र सरकारी भवनहरूमा धेरै आक्रमणहरू गर्यो। यस आक्रमणमा बोको हरामका धेरै समर्थकको मृत्यु भएको थियो र हजारौं चरमपन्थी सहरबाट भागेका थिए।
नाइजेरियाको सुरक्षा बलले बोको हरामको मुख्यालयलाई नियन्त्रणमा लिएको छ । धेरै चरमपन्थी लडाकुहरू गिरफ्तार गरियो र तिनीहरूका नेता मौलवी युसुफलाई मृत्युदण्ड दिइयो।
यसपछि सुरक्षा बलले टेलिभिजनमा मौलवी युसुफको शव देखाउँदै बोको हरामको अन्त्य भएको बताए । तर, बोको हरामका लडाकुहरू आफ्नो नयाँ नेता अबु बकर शेखुको नेतृत्वमा फेरि संगठित भए।
यस चरमपन्थी संगठनको आक्रमणको शृङ्खला बढ्दै गयो। सन् २०१३ मा बढ्दो हिंसाको परिप्रेक्ष्यमा नाइजेरियाले बोको हराम प्रभावित राज्यहरूमा आपतकालिन अवस्था घोषणा गर्यो।
सोही वर्ष बोको हरामलाई संयुक्त राष्ट्र संघले अतिवादी संगठन घोषणा गरेको थियो । अबु बकर शेखुको नेतृत्वमा बोको हरामको बर्बर अभ्यासहरू अझ कुख्यात भए।
सर्वसाधारणमाथि बम विष्फोट, बालबालिकालाई आत्मघाती बम आक्रमणकारीको रूपमा प्रयोग गर्ने, विद्यालयबाट अपहरणका घटनाहरू यसै शृङ्खलाका अंग हुन् । कट्सिना प्रान्तमा शुक्रबारको घटना पनि त्यस्तै थियो ।
विद्यालयका बालबालिकाको अपहरणको घटना
सन् २०१४ मा नाइजेरियाको उत्तरपूर्वको चिबोकको एउटा विद्यालयमा बालबालिकाको अपहरणको घटनाले पुरै देशलाई हलचल मच्चाएको थियो । बोको हरामले यस विद्यालयबाट २७६ छात्रालाई अपहरण गरेको थियो ।
तिनीहरूमध्ये केही भाग्न सफल भए जबकि बोको हराम चरमपन्थीहरूको रिहाइको बदलामा १०० केटीहरूलाई रिहा गरियो। ती अपहरणमा परेका एक सय बालिका आजसम्म फेला परेका छैनन् ।
बीबीसी अफ्रिकाका क्रिस इवोक भन्छन्, ‘बोको हरामले मानव अधिकारकर्मी र स्थानीय मानिसहरूलाई अपहरण गरेको थियो। तीमध्ये केहीको हत्या गरिएको थियो। केहीलाई फिरौतीको रकम लिएर रिहा गरिएको थियो।’
बोको हरामले आफ्ना धेरै गतिविधिहरूलाई अपहरण, फिरौतीको पैसा र अल-कायदा जस्ता अन्य चरमपन्थी संगठनहरूको सहयोगमा आर्थिक सहयोग गरेको थियो।
शरणार्थीका लागि काम गर्ने संयुक्त राष्ट्रसंघीय निकाय यूएनएचसीआर ले नाइजेरियामा बोको हराम र सेनाबीच जारी द्वन्द्वका कारण देशभरका झण्डै ३० लाख मानिस विस्थापित भएको बताएको छ। एम्नेस्टी इन्टरनेशनलले दुवै पक्षलाई मानवअधिकार उल्लंघन र युद्ध अपराधको आरोप लगाएको छ।
बोको हराम कति शक्तिशाली ?
बोको हराम नाइजेरियाको उत्तर-पूर्वी र लेक चाड क्षेत्रमा सक्रिय छ। बोको हरामले मेसेजिङ एप ‘टेलिग्राम’मा आफ्नो आधिकारिक खाताहरू प्रयोग गरेर आफ्नो प्रचार जारी राखेको छ।
तर, शुक्रबारको अपहरण घटनामा बोको हरामको दाबीले नयाँ मोड ल्याएको छ । ‘यसले बोको हरामको सक्रियता अब देशको उत्तर-पश्चिममा फैलिएको संकेत गर्छ,’ पत्रकार क्रिस इवोक भन्छन्।
तर बीबीसी नाइजेरियाका पत्रकार इशाक खालिद भन्छन्, ‘केही मानिसहरूले शुक्रबारको अपहरणमा अबु बकर शेखको दाबीलाई प्रचारको चालको रूपमा हेर्छन्।’
खालिद विश्वास गर्छन् कि बोको हरामले पश्चिम अफ्रिकामा सक्रिय चरमपन्थी संगठन इस्लामिक स्टेटको सानो गुटसँग प्रतिस्पर्धा गरिरहेको छ र यो दाबी त्यही रणनीतिको परिणाम हुन सक्छ।
खालिद भन्छन्, ‘अधिकारीहरूले यस आक्रमणका लागि जिम्मेवार व्यक्तिहरू पत्ता लगाउन अनुसन्धान गरिरहेका छन्, तर यस घटनाका कारण उत्तर पश्चिम क्षेत्रमा बालबालिकाको सुरक्षाको बारेमा अभिभावकहरूको चिन्ता बढेको छ।’
शान्ति स्थापनाको प्रश्न ?
कट्सिना प्रान्तका गभर्नरले आफू आक्रमणकारीहरूसँग सम्पर्कमा रहेको बताएका छन् तर अपहरणकारीहरूले पैसा मागेका थिए वा आफ्ना चरमपन्थी सहयोगीहरूलाई बालबालिकाको सट्टामा रिहा गर्न भनेका थिए भन्ने अहिलेसम्म थाहा हुन सकेको छैन।
असुरक्षा नाइजेरियालीहरूका लागि ठूलो चुनौतीको रूपमा देखा परिरहेको छ। खालिद भन्छन्, ‘जनतालाई वार्ताभन्दा बढी चाहिन्छ। सरकार रक्षात्मक छैन तर प्रतिस्पर्धा गर्न तयार छ भन्ने विश्वास चाहन्छन्।’
यद्यपि, अन्तर्राष्ट्रिय संकट समूह, विश्वका द्वन्द्वग्रस्त क्षेत्रहरूमा विशेषज्ञ थिंक ट्याङ्क, बलियो सैन्य कारबाहीले शान्ति पुनर्स्थापित नहुने विश्वास गर्दछ। नतिजा उल्टो हुनसक्ने उनको भनाइ छ ।
