काठमाडौं । सामाजिक सञ्जाल फेसबुकले आफ्नो ब्रान्डिङमा ठूलो परिवर्तन गर्दै आफ्नो कर्पोरेट नाम ‘मेटा’ राखेको छ । कम्पनीले नयाँ नामले आफूले गर्ने कामको राम्रो वर्णन गरेको बताएको छ ।
यससँगै कम्पनीले सामाजिक सञ्जालबाहेक भर्चुअल रियालिटी जस्ता क्षेत्रमा आफ्नो कामको दायरा बढाउने भएको छ । फेसबुकले भर्खरै ‘मेटाभर्स’ विकास गर्न युरोपमा १०,००० जनालाई भर्ती गर्ने घोषणा गरेको थियो।
मेटाभर्स एक अवधारणा हो, जसलाई धेरै मानिसहरूले ‘इन्टरनेटको भविष्य’ पनि बताउँदै आएका छन् । तर यो साँच्चै के हो ?
आखिर मेटाभर्स के हो ?
बाहिरीहरूले सोच्न सक्छन् कि मेटाभर्स भर्चुअल वास्तविकताको एक सुधारिएको रूप हो। यद्यपि धेरैले यसलाई इन्टरनेटको भविष्य मान्छन्।
वास्तवमा, धेरै मानिसहरू सोच्छन् कि मेटाभर्समा उस्तै टेक्नोलोजी हुन सक्छ जुन आधुनिक स्मार्टफोनहरू खराब ८० दशकका फोनहरूको तुलनामा हुन सक्छ।
मेटाभर्समा सबै प्रकारका डिजिटल वातावरणहरू जडान गर्ने ‘भर्चुअल संसार’ प्रवेश गर्न कम्प्युटरको सट्टा केवल हेडसेट प्रयोग गर्न सकिन्छ।
आज भीआर प्रायः गेमिङमा प्रयोग गरिन्छ। तर यो भर्चुअल संसार व्यावहारिक रूपमा कुनै पनि कामको लागि प्रयोग गर्न सकिन्छ। उदाहरणका लागि- काम, खेलकुद, कन्सर्ट, सिनेमा वा बाहिर घुम्न।
धेरै मानिसहरू सोच्छन् कि मेटावर्सको मतलब हामीसँग थ्रीडी अवतार हुनेछ जुन हामी आफैंलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ। तर मेटाभर्स अहिलेको रूपमा मात्र एक विचार हो। त्यसैले यसको लागि कुनै पनि सहमत परिभाषा छैन।
यो अचानक किन ठूलो कुरा बन्यो ?
हरेक केही वर्षमा डिजिटल वर्ल्ड र अगमेन्टेड रियालिटी अर्थात् एआर (वास्तविक संसार देखाउनको लागि उन्नत डिजिटल टेक्नोलोजी)को बारेमा धेरै प्रचार हुन्छ, तर केहि समय पछि यो समाप्त हुन्छ ।
यद्यपि, धनी लगानीकर्ताहरू र ठूला टेक कम्पनीहरूमा मेटाभर्सको बारेमा धेरै उत्साह छ। र यो इन्टरनेटको भविष्य बन्न सक्छ भन्ने सोचेर कोही पनि पछि पर्न चाहँदैनन्।
भीआर गेमिङ र कनेक्टिभिटीमा उल्लेख्य प्रगतिहरूसँगै, यो प्रविधि पहिलो पटक जहाँ हुनुको उद्देश्य थियो त्यहाँ भएको जस्तो महसुस भएको छ।
फेसबुक किन यसमा समावेश छ ?
फेसबुकले मेटाभर्सलाई आफ्नो उच्च प्राथमिकतामा राखेको छ । केही विज्ञहरुका अनुसार फेसबुकले आफ्नो ‘ओकुलस हेडसेट’ मार्फत भर्चुअल रियालिटीको क्षेत्रमा ठूलो लगानी गरेको छ । यसले यसलाई प्रतिद्वन्द्वी कम्पनीहरूको तुलनामा सस्तो बनाएको छ। तर, सस्तो हुनुका बेफाइदा पनि छन् ।
फेसबुकले सामाजिक ह्याङ्गआउट र कार्यस्थलहरूको लागि धेरै भर्चुअल वास्तविकता एपहरू पनि निर्माण गरिरहेको छ। यसले वास्तविक संसारसँग जडान हुने एपहरू पनि समावेश गर्दछ।
प्रतिद्वन्द्वीहरू खरिद गर्ने फेसबुकको इतिहासको बावजुद, कम्पनीले दावी गर्छ कि ूकुनै पनि कम्पनीले रातारात मेटाभर्स निर्माण गर्न सक्दैनू। त्यसैले उनले मिलेर काम गर्ने वाचा पनि गरेका छन् ।
यसले भर्खरै गैर-नाफामुखी समूहहरूलाई मद्दत गर्न ५० मिलियन लगानी गर्यो ‘जिम्मेवारीका साथ मेटाभर्स निर्माण गर्नुहोस् ।’ तर मेटाभर्सको सही विचारलाई आकार दिन १० देखि १५ वर्ष लाग्ने फेसबुकको विश्वास छ।
मेटाभर्समा अरू कसलाई रुचि छ ?
फोर्टनाइट गेम निर्माता एपिक गेम्सका प्रमुख टिम स्वीनीले लामो समयदेखि मेटाभर्सका लागि आफ्ना अपेक्षाहरूको बारेमा बोलेका छन्।
यो कम्पनीले आफ्नो गेम मार्फत दशकौं अघिको अन्तरक्रियात्मक संसार साझा गरेको छ। तिनीहरू मेटाभर्स होइनन्, तर तिनीहरूको विचारमा केही समानताहरू छन्।
फोर्टनाइटले वर्षौंदेखि आफ्ना उत्पादनहरू विस्तार गरेको छ। यसले आफ्नो डिजिटल संसार भित्र कन्सर्टहरू, ब्रान्ड घटनाहरू, आदि आयोजना गरेको छ।
यसले धेरै मानिसहरूलाई प्रभावित गर्यो र मेटाभर्सको टिम स्वीनीको दर्शन प्रकाशमा आयो। अन्य गेम कम्पनीहरू पनि मेटाभर्सको आइडियाको नजिक आउँदैछन्। उदाहरण को लागी, रोबोलोक्स यो ठूलो इकोसिस्टमबाट हजारौं व्यक्तिगत खेलहरूको लागि प्लेटफर्म हो।
यसैबीच, युनिटी, एक थ्रीडी विकास प्लेटफर्मले यसको ‘डिजिटल जुम्ल्याहा’ (वास्तविक संसारको डिजिटल प्रतिलिपि)मा लगानी गरिरहेको छ। यसै क्रममा ग्राफिक्स निर्माता ‘एनभिडिया’ले आफ्नो ‘ओम्निभर्स’ विकास गरिरहेको छ । कम्पनीका अनुसार यो थ्रीडी ‘भर्चुअल वर्ल्ड’ लाई जोड्ने प्लेटफर्म हो ।
त्यसोभए के मेटाभर्स मात्र खेलसँग सम्बन्धित छ ?
होइन। यो त्यस्तो होइन। मेटावर्सको बारेमा धेरै विचारहरू हुन सक्छन्, तर धेरैले विश्वास गर्छन् कि यसको विचार मूलतया समाज र मानव जातिलाई जोड्ने बारे हो।
उदाहरणका लागि, फेसबुकले ‘वर्कप्लेस’ नामको भर्चुअल रियालिटी मिटिंग एप र ‘होराइजन्स’ नामको सामाजिक ठाउँ प्रयोग गर्दैछ।
दुवैले उनको भर्चुअल अवतार प्रयोग गर्छन्। भर्चुअल रियालिटीको अर्को एप ‘भीआर च्याट’ पूर्ण रूपमा अनलाइन ह्याङ्गआउट र च्याटिङका लागि डिजाइन गरिएको छ।
हाम्रो वरपरको संसारसँग जोड्नु र मानिसहरूलाई भेट्नु बाहेक यसको अरू कुनै लक्ष्य वा उद्देश्य छैन। आउन बाँकी धेरै एपहरू छन्।
टिम स्वीनीले भर्खरै वाशिंगटन पोस्टलाई भने, ‘उनी एउटा यस्तो संसारको परिकल्पना गर्दैछन् जहाँ कार निर्माताले आफ्नो नयाँ मोडललाई प्रवर्द्धन गर्न सक्छ। र कारलाई यस भर्चुअल संसारमा राखिने बित्तिकै, तपाईं यसलाई यताउता सार्न सक्नुहुन्छ।ू दौडाएर परीक्षण गर्न सक्षम हुनुहोस्। ।’
एकै समयमा, जब तपाइँ अनलाइन किनमेल गर्नुहुन्छ, पहिले तपाइँ कपडाको डिजिटल रूप प्रयास गर्नुहुन्छ। र जब यो तपाईलाई उपयुक्त हुन्छ तब मात्र तपाई यसलाई किन्ने सोच्नुहुन्छ।
के मेटाभर्सको प्रविधि आइपुग्यो ?
पछिल्ला केही वर्षहरूमा, भर्चुअल वास्तविकताले लामो बाटो आएको छ। अब यो प्रविधिमा उत्कृष्ट गुणस्तरका हेडसेटहरू आएका छन्। यसबाट हाम्रो आँखाले थ्रीडीमा भर्चुअल संसारका चीजहरू देख्न सक्छ।
अहिले यो निकै लोकप्रिय भएको छ । सन् २०२० को क्रिसमसको समयमा बजारमा आएको ‘ओकुलस क्वेस्ट २ वीआर’ गेमिङ हेडसेट निकै लोकप्रिय थियो । नन फङ्जसअल टोकेनले डिजिटल उत्पादनका मालिकहरूलाई विश्वसनीय रूपमा ट्र्याक गर्ने तरिका प्रदान गरेको छ । यसको द्रुत लोकप्रियताको साथ, भर्चुअल अर्थतन्त्रले काम गर्ने तरिका अब थाहा पाउन सकिन्छ।
बढ्दो डिजिटल संसारलाई अझ राम्रो, अधिक बारम्बार मोबाइल जडान चाहिन्छ। फाइभजी आएपछि यो इच्छा पनि पूरा हुने अपेक्षा गरिएको छ । यद्यपि मेटावर्सको विकास अझै प्रारम्भिक चरणमा छ।
तर, यदि मेटाभर्सको विकास सम्भव छ भने त्यसपछि अर्को दशक वा त्यसपछि पनि टेक कम्पनीहरूबीच ठूलो प्रतिस्पर्धा हुन सक्छ।
