काठमाडौं । फागुन २१ को प्रतिनिधिसभा निर्वाचन सकिएको केही समयमै देशका दुई ठूला राजनीतिक शक्ति नेपाली कांग्रेस र नेकपा एमालेभित्र असामान्य चहलपहल सुरु भयो। तर यो चहलपहल उत्साहको होइन, हारको पीडाबाट जन्मिएको आरोप–प्रत्यारोप र असन्तुष्टिको थियो। निर्वाचनअघि कांग्रेसले ठूलो आत्मविश्वासका साथ “बदल्यौं कांग्रेस, बदल्छौं देश” भन्ने नारा अघि सारेको थियो। विशेष महाधिवेशनमार्फत नयाँ नेतृत्व चयन गरेर मतदातामा नयाँ सन्देश दिन खोजिएको थियो। नेतृत्वमा गगन थापा आएपछि पार्टीभित्र नयाँ ऊर्जा आएको दाबी गरियो। तर मतपेटिकाबाट निस्किएको परिणामले त्यो दाबीलाई अस्वीकार गरिदियो।
एक समय संसद्को सबैभन्दा ठूलो दल बनेको कांग्रेस यसपटक ३८ सिटमा खुम्चिँदै दोस्रो स्थानमा सीमित भयो। अझ रोचक त के भने, नयाँ शक्तिको रूपमा उदाएको दलले दुईतिहाइ नजिक सिट जित्दै पहिलो स्थान कब्जा गर्यो। कांग्रेसका लागि यो केवल हार होइन, संगठनात्मक विश्वास गुमेको संकेत थियो।
निर्वाचनपछिका दिनहरूमा सानेपास्थित पार्टी कार्यालयमा बैठकहरू भइरहेका थिए। तर बैठक कक्षभित्रको बहस नीति र भविष्यको भन्दा बढी ‘को दोषी?’ भन्ने प्रश्नमा केन्द्रित थियो। एक पक्षले २१ भन्दा बढी क्षेत्रमा आन्तरिक अन्तरघातका कारण हार भएको दाबी गर्यो भने अर्को पक्षले चुनावअघि गरिएको नेतृत्व परिवर्तनलाई नै प्रमुख कारण ठहर्यायो। यहीबीच, पूर्वप्रधानमन्त्री तथा निर्वतमान पार्टी सभापति शेरबहादुर देउवा र बरिष्ठ नेता डा. शेखर कोइराला समूहले छुट्टै बैठक बोलाउने तयारी थालेपछि कांग्रेसभित्रको विवाद सतहमा मात्र होइन, संरचनागत रूपमा विभाजित हुँदै गएको संकेत मिल्यो।
उता, एमालेको कथा पनि धेरै फरक छैन। चुनावअघि नै पूर्व प्रधानमन्त्री तथा नेकपा एमालेको महाधिवेशनबाट नवनिर्वाचित अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीलाई पुनः नेतृत्वमा ल्याएर पार्टीले स्थायित्वको सन्देश दिन खोजेको थियो। तर परिणाम उल्टो आयो—७८ सिटबाट २५ मा झरेपछि एमालेभित्र निराशा मात्र होइन, असन्तुष्टि पनि चुलियो। औपचारिक समीक्षा बैठक हुन नसके पनि नेताहरूबीच अनौपचारिक बहस, सार्वजनिक अभिव्यक्ति र सामाजिक सञ्जालमार्फत आरोप–प्रत्यारोप तीव्र बनेका छन्। केही नेताहरूले नेतृत्वको कार्यशैलीलाई नै हारको मूल कारण ठहर गर्दै परिवर्तनको आवाज उठाएका छन् भने अरूले त्यस्ता आवाजलाई ‘अस्थिरता निम्त्याउने’ भन्दै खण्डन गरिरहेका छन्।
एमालेका नेता सुरेन्द्र पाण्डेले त पार्टी “सच्चिने कि सक्किने” मोडमा पुगेको चेतावनी दिएका छन्। उनले व्यंग्यात्मक शैलीमा एमालेको सिट घट्दो क्रमलाई बस, माइक्रोबस हुँदै अब ‘स्कुटर’ मा अट्ने अवस्थामा पुग्ने बताएका छन्—जुन टिप्पणीले पार्टीभित्रको गम्भीर संकट झल्काउँछ। दुवै दलको अवस्थालाई नियाल्दा एउटा समान चित्र देखिन्छ—हार स्वीकार गर्नभन्दा दोष थोपर्ने प्रवृत्ति बलियो हुँदै गएको छ। कांग्रेस होस् वा एमाले, दुवै पार्टीले जनमत गुम्नुको गहिरो कारण खोज्नुभन्दा आन्तरिक शक्ति सन्तुलनको लडाइँमा ऊर्जा खर्च गरिरहेका छन्।
राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार, यो केवल चुनावी हारको प्रतिक्रिया मात्र होइन, वर्षौंदेखि थुप्रिँदै आएको असन्तुष्टिको विस्फोट हो। यदि समयमै आत्ममूल्यांकन र संरचनागत सुधार भएन भने यी दुवै दलका लागि भविष्य अझ चुनौतीपूर्ण बन्न सक्छ। कथा अझै समाप्त भएको छैन—बरु, यो त केवल सुरुआत जस्तो देखिन्छ, जहाँ हारले नयाँ बहस त जन्माएको छ, तर समाधानको बाटो अझै टाढा छ।
