काठमाडौं । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका वरिष्ठ नेता बालेन शाह आगामी सरकारले सम्भावित प्रधानमन्त्रीका रूपमा अगाडि आउँदा भारत, चीन र अमेरिकासँग नेपालको सम्बन्ध कस्तो रहने हो भन्ने विषयमा जनतामा चासो बढेको छ। यसअघि मेयर रहँदा उनी भारत र चीनप्रति आलोचनात्मक अभिव्यक्तिहरू दिँदै आएका थिए। हालै भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले बालेन र पार्टी सभापति रवि लामिछानेलाई फोन गरेर बधाई दिँदा, बालेनले सामाजिक सञ्जालमा भारतसँग सहकार्य गर्ने विश्वास व्यक्त गरे।
मेयर हुँदा बालेनले भारत–चीन–अमेरिकासँगको सम्बन्धमा आफ्नो स्पष्ट र कडा दृष्टिकोण राखेका थिए। चीन भ्रमण र ग्रेटर नेपालको नक्सासँग सम्बन्धित विवादमा उनी निकै आक्रामक बनेका थिए। भारतीय चलचित्र प्रदर्शन रोक्नेजस्ता कदम र अमेरिकी राजदूतसँगको भेटवार्तामा कडा दृष्टिकोण देखाउने शैलीले सामाजिक सञ्जालमा व्यापक चर्चा र आलोचना पाएको थियो। तर भारतका प्रधानमन्त्री मोदीलाई धन्यवाद दिँदा बालेनले भनेका छन्, “नेपाल–भारतबीच विद्यमान ऐतिहासिक, घनिष्ठ तथा बहुआयामिक सम्बन्धलाई आगामी दिनमा अझ सुदृढ, प्रगाढ र परिणाममुखी बनाउन हामी सहकार्य गर्नेछौं।” यो प्रतिक्रियाले बालेनको पुरानो आलोचनात्मक र आक्रामक दृष्टिकोणसँग तुलना गर्दा नयाँ परिपक्वता देखाउने संकेत दिएको छ।
विदेश मामिलामा अब व्यवहारिक नीति आवश्यक
विदेश मामिलाका जानकार निलाम्बर आचार्यका अनुसार, मेयरको रूपमा बालेनले जुन अभिव्यक्तिहरू दिएका थिए, ती समयसापेक्ष थिए। “प्रधानमन्त्री भएपछि देशको परराष्ट्र नीति र पञ्चशील सिद्धान्तको आधाभरमा बोल्नुपर्छ। हिजो जुन अवस्था थियो, अहिले त्यस्तै बोल्न मिल्दैन,” उनले भने।
त्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तर्गत नेपाल तथा एसियाली अध्ययन केन्द्रका कार्यकारी निर्देशक डा. मृगेन्द्र कार्कीले पनि बालेनले आफ्नो कार्यकक्षमा राखेका ग्रेटर नेपालको नक्सा र पुरानो अभिव्यक्तिहरूको सन्दर्भ दिँदै आगामी परराष्ट्र नीति र गतिविधि नियन्त्रित ढंगले अघि बढाउने अपेक्षा गरिएको बताए। पूर्वराजदूत विजयकान्त कर्णले भने, “प्रधानमन्त्री बनेपछि सोच र कार्यशैली स्वाभाविक रूपमा फरक हुन्छ। मेयरको दृष्टिकोणले देश चल्दैन। अबको सरकारले भारत, चीन र अन्य छिमेकीसँग सन्तुलित सम्बन्ध विकास गर्नुपर्नेछ।”
बालेनले भदौ १४–२४ गते जेनजी आन्दोलनपछि भारत, चीन र अमेरिकासँग सम्बन्धित आपत्तिजनक टिप्पणीहरू सामाजिक सञ्जालमा गरेका थिए। कतिपय पोस्ट हटाए पनि ती अभिव्यक्तिहरूले जनतामा प्रश्न उब्जाएका थिए।बालेनले मेयर रहँदा जनतामा देखाएका कडा र आलोचनात्मक दृष्टिकोणसँग तुलना गर्दा हालको सार्वजनिक अभिव्यक्तिले विदेशसँग व्यवहारिक र परिपक्व दृष्टिकोणको संकेत दिएको देखिन्छ।
विदेश मामिला ज्ञात व्यक्तिहरूको रायअनुसार, नेपालमा राजनीतिक परिवर्तन भए पनि परराष्ट्र नीति तत्काल परिवर्तन हुँदैन। बालेन प्रधानमन्त्री बनेपछि परराष्ट्र नीति र संवेदनशीलतालाई ध्यानमा राख्दै भारत, चीन र अमेरिकासँग समन्वय र सहकार्यका माध्यमबाट द्रुत विकास र क्षेत्रीय सन्तुलन कायम राख्ने अपेक्षा छ।
यस्तो परिप्रेक्ष्यमा, बालेनका पुराना अभिव्यक्तिहरू र वर्तमान प्रतिक्रिया बीचको सन्तुलन र व्यवहारिक दृष्टिकोणले उनको नेतृत्वमा नेपाल–विदेश सम्बन्धको नयाँ मोड निर्धारण गर्ने संकेत गरेको छ।
