काठमाडौं। आज सन्त नेता कृष्णप्रसाद भट्टराई ‘किसुनजी’को जन्मजयन्ति मनाइँदैछ। नेपाली राजनीतिक इतिहासमा इमानदारी, सादगी र नैतिक साहसका दुर्लभ उदाहरणका रूपमा चिनिने किसुनजीको योगदान स्मरण गर्ने अवसरमा, उनका आदर्श र जीवनदर्शन आजको राजनीतिमा अझै पनि पर्याप्त रूपमा आत्मसात् हुन नसकेको यथार्थ देखिन्छ।
किसुनजी सत्ता र सुविधाभन्दा सिद्धान्तलाई प्राथमिकता दिने नेता थिए। अध्यात्मप्रेरित, अध्ययनशील र प्रजातान्त्रिक मूल्यमा अडिग उनको जीवनशैली आजको स्वार्थप्रधान र शक्ति–केन्द्रित राजनीतिक संस्कृतिसँग मेल खाँदैन। यही कारणले गर्दा उनी आफ्नो राजनीतिक यात्रामा पटक–पटक एक्लिएका भए पनि आफ्नो मूल्य र मान्यताबाट कहिल्यै विचलित भएनन्।
राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार, नेपाली समाज मात्र होइन, स्वयं नेपाली कांग्रेसले पनि किसुनजीको योगदानको यथोचित मूल्यांकन गर्न सकेन। दुईपटक स्पष्ट बहुमतका साथ सरकार गठन हुँदा समेत उनको नेतृत्व, विचार र छविलाई संस्थागत रूपमा संरक्षण गर्ने प्रयास कमजोर रह्यो। उल्टो, पार्टीभित्रको गुटबन्दी, अस्वस्थ प्रतिस्पर्धा र स्वार्थकेन्द्रित राजनीतिले किसुनजीका आदर्शलाई क्रमशः पृष्ठभूमिमा धकेल्यो।
कांग्रेसकै नाममा राजनीति गर्ने धेरैलाई किसुनजीको नैतिक र सादा जीवनशैली असहज लाग्ने गरेको विश्लेषण गरिन्छ। भ्रष्टाचारप्रतिको शून्य सहनशीलता र सत्ताको दुरुपयोगप्रति उनको स्पष्ट विरोध स्वार्थी राजनीतिक प्रवृत्तिका लागि बाधक बन्यो। परिणामस्वरूप, उनको नाम र योगदानलाई ओझेलमा पार्ने प्रवृत्ति मौन रूपमा अघि बढाइयो। इतिहासले देखाउँछ, २०१७ सालपछि जब धेरै नेताहरू सम्झौता र स्वार्थको बाटोमा लागे, किसुनजी भने ‘राजाको निगाह स्वीकार छैन’ भन्दै अडिग रहे। त्यही नैतिक साहस र दृढताले निरंकुश व्यवस्थाविरुद्ध प्रजातान्त्रिक चेतनाको पुनर्जागरण गराउन निर्णायक भूमिका खेलेको मानिन्छ।
आज देशमा व्याप्त भ्रष्टाचार, आफन्तवाद र विलासी राजनीतिक संस्कृतिविरुद्ध देखिएको युवा पुस्ताको असन्तोषलाई पनि किसुनजीकै आदर्शको अप्रत्यक्ष अभिव्यक्ति मानिन्छ। नाम नलिए पनि, जेनजी पुस्ताले खोजिरहेको सुशासन, पारदर्शिता र नैतिक नेतृत्व किसुनजीले दशकौँअघि नै व्यवहारमा उतारिसकेका थिए। यदि किसुनजीले देखाएको मार्गलाई राजनीतिक दल र राज्यले निरन्तर आत्मसात् गरेको भए, आज देशले भोगिरहेको राजनीतिक अस्थिरता, संस्थागत क्षय र सामाजिक असन्तोष यति गहिरो नहुने तर्क पनि उठ्ने गरेको छ।
किसुनजीको जन्मजयन्तिको अवसरमा, उनको नाम स्मरण गर्नु मात्र होइन, उनले देखाएको इमानदार र नैतिक राजनीतिक मार्गलाई पुनःस्थापित गर्नु नै आजको सन्दर्भमा सबैभन्दा ठूलो श्रद्धाञ्जली हुने विश्लेषकहरूको निष्कर्ष छ।
