काठमाडौँ । चीनको जनसंख्यामा ठूलो परिवर्तन आएको छ । चीनको जनसङ्ख्या घटेको यो दशकमा पहिलो पटक हो । नयाँ तथ्याङ्कका अनुसार चीनका अधिकांश महिला यात एक मात्र बच्चा चाहन्छन् वा बच्चा जन्माउन नै चाहँदैनन् ।
चाइना पपुलेसन एण्ड डेभलपमेन्ट रिसर्च सेन्टरको तथ्याङ्क अनुसार चीनमा सन् २०१५ मा निःसन्तान महिलाको संख्या ६ प्रतिशतबाट बढेर २०२० मा १० प्रतिशत पुगेको छ ।
यस तथ्याङ्कका अनुसार चीनमा सन्तान जन्माउने उमेरका महिलाहरूमा पनि सन्तान पाउने इच्छा घट्दै गएको छ । सन् २०१७ मा सन्तान जन्माउने चिनियाँ महिलाको औसत इच्छा संख्या १.७६ थियो, जुन सन् २०२१ मा १.६४ मा झरेको छ ।
तर, सिंगापुर, जापान, दक्षिण कोरिया जस्ता एसियाली देशहरूमा पनि प्रजनन दर २ भन्दा कम छ । त्यहाँका धेरैजसोले आफू दुई सन्तान जन्माउन चाहन्छन् भन्ने बताउँछन् । तर चीनमा भने कुरा फरक छ ।
३० वर्षको उमेरमा विवाह गरेकी ग्लोरिया भन्छिन्, ‘म सन्तान जन्माउन सक्दिनँ ।’ ग्लोरियाको अनुमान अनुसार यदि उनले बच्चा जन्माएकी भए उनले चीनमा बसेको ठाउँमा हालको खर्चबाहेक बच्चा हुर्काउन प्रतिमहिना २४ सय डलर खर्च गर्नुपर्नेछ ।
उनी भन्छिन्- ‘दैनिक आवश्यकताको लागि ४३६ डलर, किन्डरगार्टेन ट्यूशनको लागि २९१ डलर, पार्टटाइम चाइल्ड केयरको लागि १४५ डलर र स्कूल ट्युसनको लागि कम्तिमा १४५ डलर खर्च गर्नुपर्दछ ।
ग्लोरिया दक्षिणी चीनको ग्वाङ्डोङ प्रान्तको एक प्राथमिक विद्यालयमा अंशकालिक शिक्षिका हुन् ।
उनी बसेको देशको भागमा, निजी क्षेत्रमा काम गर्ने मानिसहरूको औसत आय मासिक ८७३ डलर छ । उनी आमाबुवाको एक्लो सन्तान हुन् । ग्लोरियाको जन्म हुँदा, चीनमा ‘एक बच्चा नीति’ कडाईका साथ लागू गरिएको थियो । ग्लोरिया भन्छिन्, उनको प्राथमिकता आफूले लिएको ऋण तिर्न र बुढेसकालमा आमाबाबुको हेरचाह गर्न पैसा बचत गर्नु हो ।
लन्डन स्कुल अफ इकोनोमिक्स एन्ड पोलिटिकल साइन्सका अन्तर्राष्ट्रिय तथा सामाजिक नीतिका सहायक प्राध्यापक डा. शुआङ चेन भन्छन्- ‘चीन यस मामिलामा फरक छ किनभने यो वास्तविक प्रजनन दर कम मात्र होइन, प्रजनन गर्ने चाहना पनि हो ।’
वर्षको सबैभन्दा महत्वपूर्ण राजनीतिक सत्र मार्च ४ बाट चीनमा सुरु भएको छ । राजनीतिक सल्लाहकारहरूले प्रजनन दर बढाउन धेरै प्रस्तावहरू ल्याएका छन् । दिइएका सुझावहरूमा कुमारी महिलाहरूको अण्डा फ्रिजिङलाई प्रवर्द्धन गर्ने र किन्डरगार्टनदेखि कलेजसम्म निःशुल्क पुस्तकहरू उपलब्ध गराउने र ट्युसन शुल्कमा छुट दिने समावेश छ ।
त्यस्तै अर्कोतर्फ चीनमा वैवाहिक सम्बन्धबाट जन्मिएका बालबालिकालाई परिवार दर्ता प्राप्त गर्न कठिनाइ हुने बताइएको छ । शिक्षा, स्वास्थ्य र समाज कल्याणका योजनाहरूको फाइदा लिन यो आवश्यक छ । यो दर्ताको अभावमा, भारी प्रशासनिक शुल्क तिर्नुपर्छ ।
चीनमा महिलाको सन्तान नजनाउने चाहनाको सबैभन्दा ठूलो कारण बच्चा हुर्काउनको लागि महँगो खर्च हो । चीनमा बच्चा जन्मिनेबित्तिकै अरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्न थाल्छ, आफन्तहरूले आफ्ना छोराछोरीलाई राम्रो विद्यालयमा भर्ना गराउने प्रयास गर्छन् र यसका लागि उनीहरू राम्रो विद्यालय नजिकैको घर किन्न खोज्छन् । यति मात्र होइन, अभिभावकहरूले आफ्ना बालबालिकालाई विभिन्न सांस्कृतिक र अतिरिक्त क्रियाकलापमा पनि दर्ता गराउँछन् ।
कलेजकी २२ वर्षीया विद्यार्थी मिया भन्छिन्- ‘म आफ्ना छोराछोरीलाई यस्तो भयंकर प्रतिस्पर्धा भएको वातावरणमा हुर्काउन चाहन्न ।’
मियाको जन्म उत्तरी चीनको एउटा सानो सहरमा भएको थियो । मियाको सम्पूर्ण शिक्षा परीक्षाको वरिपरि केन्द्रित भएको छ । मियाले चीनको प्रसिद्ध नेसनल कलेजको परीक्षा दिएकी थिइन् । गाओकाओ भनेर चिनिने यो परीक्षाले विद्यार्थीले पाउने उच्च शिक्षाको स्तर निर्धारण गर्छ । मियाले यो परीक्षा पास गरेपछि बेइजिङको प्रतिष्ठित विश्वविद्यालयमा भर्ना हुन सफल भइन् । तर मिया भन्छिन्- ‘उनी धेरैजसो तनावमा रहन्छिन् ।’
आजको युगका स्नातक विद्यार्थीले पनि विदेशमा पढ्न जाने विद्यार्थीसँग प्रतिस्पर्धा गर्ने मौका पाउनु पर्ने उनको भनाइ छ । मिया भन्छिन्- ‘यस प्रकारको शिक्षाको अतिरिक्त लागत कभर गर्न पैसा चाहिन्छ ।’ मियाले भविष्यमा आफ्ना छोराछोरीलाई यस्तो उच्च शिक्षा दिने पैसा कमाउन नसक्ने महसुस गर्छिन् ।उनी भन्छिन्- ‘यदि म बच्चालाई हुर्काउनको लागि यस्तो सुविधा दिन सक्दिन भने म यो संसारमा नयाँ जीवन किन ल्याउने ?’
जीवन र काम सन्तुलन
धेरै जसो चिनियाँ महिलाले पनि आफ्नो करियरमा नकारात्मक असर परेकाले बच्चा जन्माउन नचाहेको बताउने गरेका छन् । महिलाहरूलाई जागिरको अन्तर्वार्तामा, उनीहरूलाई केही वर्षहरूमा बच्चा जन्माउने योजना छ कि भनेर सोधिएको थियो । ‘हुन्छ, यस्तै सोच्दै हुनुहुन्छ’ भनेका भए काममा लगिने सम्भावना कम हुने यी महिलाले बताए । उनले बच्चा जन्माएमा बढुवाको सम्भावना पनि कम हुने बताइन् ।
युनिभर्सिटी अफ मिशिगनका समाजशास्त्रका सहायक प्राध्यापक डा. युन झोउ भन्छन्- ‘उच्च शिक्षा हासिल गरेका चिनियाँ महिलाहरूले आफू सन्तान जन्माउन तयार छन् कि छैनन् भनेर सोच्दा उनीहरूले काम र परिवारलाई सन्तुलनमा राख्न धेरै जोड दिन्छन् ।’ प्रोफेसर युन भन्छन्- ‘काम उनीहरूका लागि आत्म-अनुभूति जस्तै हो । चीनमा काममा लैङ्गिक भेदभाव छ र महिलाहरूलाई बच्चाहरू र करियरमा छनौट गर्न गाह्रो छ ।’
चीनमा धेरै युवाहरू सामाजिक सञ्जालमा आफ्नो जीवनको बारेमा पोस्ट गर्न मन पराउँछन् । मियाले पनि त्यस्तै गरिन् । उनले बच्चा जन्माउन नचाहेको भन्दै भिडियो रेकर्ड गरिन् । मियालाई सयौं नकारात्मक सन्देशहरू प्राप्त भएकोले छक्क परिन् । धेरैले उनलाई स्वार्थी भएको आरोप लगाए । धेरैले उनी २० वर्षको मात्रै भएकाले धेरै कुरा नबुझेको पनि बताए ।
सन् २०२० को जनसङ्ख्याको तथ्याङ्क सार्वजनिक भएपछि चीन सरकारले सन् २०२१ को मे महिनामा तीन सन्तान नीति जारी गरेको थियो । त्यो वर्ष चीनमा महिलाले मात्र १ करोड २० लाख बच्चा जन्माएको खुलासा भएको थियो । यो सन् १९६१ पछिको सबैभन्दा कम जन्मदर हो ।
हालैका वर्षहरूमा चिनियाँ सरकारले मानिसहरूलाई थप सन्तान जन्माउन प्रोत्साहन गर्न धेरै योजनाहरू लागू गरेको छ । तर चीनको कम जन्मदरका कारण त्यहाँका केही मानिसहरूले बच्चा जन्माउन नचाहने महिलाहरूले देशलाई तलतिर लैजाने गरेको महसुस गर्छन् ।
-बिबिसीबाट
