काठमाडौँ । बेलायतमा महारानी एलिजाबेथ द्वितीयको मृत्यु पछि, सिंहासन तुरुन्तै उनको उत्तराधिकारी, राजा चार्ल्स तृतीयलाई हस्तान्तरण गरियो । बेलायतमा संसदीय राजतन्त्र छ, अर्थात् राजा पनि छ र संसद पनि छ । यी दुवै त्यहाँका बलियो संस्था हुन् जुन एकअर्काका पूरक हुन् ।
राजा बेलायतको राज्य प्रमुख हो । यद्यपि, सिंहासनका शक्तिहरू प्रतीकात्मक र औपचारिक छन् । बेलायतका राजा राजनीतिक रूपमा तटस्थ रहन्छन् । राज्य प्रमुखको रूपमा, राजा चार्ल्स तृतीयले रातो छालाको बक्समा हरेक दिन सरकारी काम र निर्णयहरू बारे जानकारी प्राप्त गर्नेछन् ।
यसका साथै महत्त्वपूर्ण बैठक वा कागजातहरू पनि अग्रिम रिपोर्ट गरिनेछ, जसमा उनीहरूको हस्ताक्षर आवश्यक हुनेछ । प्रधानमन्त्रीले सामान्यतया हरेक बुधवार बकिंघम प्यालेसमा राजा चार्ल्सलाई भेट्ने गरी सरकारको कामका बारेमा जानकारी गराउने प्रचलन रहेको छ ।
यी बैठकहरू पूर्ण रूपमा निजी हुन् र तिनीहरूमा के भयो भन्ने कुनै आधिकारिक रेकर्ड राख्ने प्रचलन रहेको छैन । राजाको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कार्यहरू मध्ये एक बेलायतमा आम चुनावपछि सरकारको नियुक्ति हो । विजयी दलका नेतालाई राजाको निवासबाट बकिङ्घम प्यालेसमा आमन्त्रित गरिन्छ र औपचारिक रूपमा सरकार गठन गर्न आमन्त्रित गरिन्छ ।
बेलायतमा आम निर्वाचन हुनुअघि सरकार भंग गर्ने अधिकार पनि राजासँग छ ।
यससँगै राजाले उद्घाटन समारोहमा संसद्को अधिवेशन सुरु गरी सरकारका योजनाहरू आफ्नो भाषणमा प्रस्तुत गर्छन् । यो भाषण बेलायती संसदको माथिल्लो सदन हाउस अफ लर्ड्समा हुन्छ । राजाको काम संसदबाट पारित कानुनलाई वैध मानिने गरी औपचारिक अनुमोदन गराउनु पनि हो । बेलायतमा अन्तिम पटक १७०८ मा राजाले कुनै पनि कानून पारित गर्न अस्वीकार गरेको थियो ।
त्यसैगरी हरेक वर्ष नोभेम्बरमा स्मृति दिवसमा पनि निर्देशन दिने गर्दछन् । यसलाई युद्धविराम दिवस वा वेटरन्स डे पनि भनिन्छ । कतिपय राष्ट्रमण्डल देशहरूमा युद्धमा ज्यान गुमाएका सैनिक र आम जनतालाई सम्झिने दिन यही हो । नयाँ राजा पनि राष्ट्रमण्डलको नयाँ प्रमुख हुन् । कमनवेल्थ ५६ स्वतन्त्र देश र २.४ बिलियन जनताको संघ हो ।
योसँगै राजा चार्ल्स तृतीय १४ राष्ट्रमण्डलका राष्ट्र प्रमुख पनि बनेका छन् । यद्यपि, बार्बाडोस २०२१ मा गणतन्त्र बनेपछि, अन्य क्यारिबियन राष्ट्रमंडल क्षेत्रहरूले पनि गणतन्त्र बन्ने इच्छा व्यक्त गरेका छन् ।
रानीको सट्टा राजा
अब रानी एलिजाबेथ द्वितीयको तस्बिरबाट राजा चार्ल्स तृतीयको तस्बिरहरू हटाइनेछ, देशको हुलाक सेवा रोयल मेलको नयाँ छापहरू र बैंक अफ इङ्गल्याण्डले जारी गरेको नोटहरू लगाइनेछ । साथै, ब्रिटिश राहदानीमा शब्दहरू परिवर्तन गरी ‘महाराज’ बनाइनेछ । नयाँ राजासँगै देशको राष्ट्रिय गानमा परिवर्तन हुने र अब ‘गॉड सेभ द क्वीन’को सट्टा ‘गॉड सेभ द किंग’ थपिनेछ ।
राजा कहाँ बस्छन्?
राजा चार्ल्स तृतीय र रानीको पत्नीले लन्डनको मुटुमा रहेको बकिंघम प्यालेस भ्रमण गर्ने अपेक्षा गरिएको छ । यसअघि उनी लन्डनको बकिङ्घम प्यालेस र पश्चिमी इङ्गल्याण्डको हाईग्रोभ हाउस नजिकैको क्लेरेन्स हाउसमा बस्थे ।
प्रिन्स विलियम र उनकी पत्नी राजकुमारी क्याथरिन हालै पश्चिम लन्डनको केन्सिङ्टन प्यालेसबाट राजधानीको बाहिरी भागमा विन्डसरको एडिलेड कुटीजमा सरेका थिए । राजकुमार ह्यारी र मेगन मार्कल अमेरिकाको क्यालिफोर्नियामा बस्छन्।
बेलायतमा राजतन्त्र कत्तिको रुचाइएको छ ?
यस वर्षको मध्यमा यूगभ (YouGov) द्वारा गरिएको सर्वेक्षण अनुसार ६२ प्रतिशत बेलायती नागरिकहरूले रानीको प्लैटिनम जुबलीको अवसरमा राजतन्त्र कायम रहनुपर्छ भन्ने विश्वास गरेका थिए । जबकि २२ प्रतिशत जनताले राष्ट्रप्रमुख चुन्नुपर्ने बताएका थिए ।
इप्सोस मौरीको सन् २०२१ को दुई सर्भेमा झण्डै समान नतिजा आएको थियो । सर्वेक्षणमा सहभागी पाँचमध्ये एक जनाले मात्र राजतन्त्र हटाउनु बेलायतका लागि राम्रो हुने विश्वास गरेका थिए । यद्यपि, यूगभ सर्वेक्षणको नतिजाले राजतन्त्रको लागि समर्थन विगत दशकमा घटेको देखाउँछ । सन् २०१२ मा ७५ प्रतिशत रहेको सहयोगको संख्या २०२२ मा ६२ प्रतिशत पुगेको छ ।
राजतन्त्रका लागि ज्येष्ठ नागरिकको धेरै समर्थन भए पनि युवाको तथ्यांक भने अलि फरक देखिएको छ ।
यूगभले पहिलो पटक २०११ मा मतदान सुरु गरेको थियो । त्यसबेला १८ देखि २४ वर्ष उमेर समूहका ५९ प्रतिशत युवाले राजतन्त्र चलाउन चाहेका थिए तर २०२२ मा मात्रै ३३ प्रतिशत युवाले राजतन्त्रलाई समर्थन गरेका थिए ।
