काठमाडौँ । रुस–युक्रेन युद्धमा हजारौं ड्रोन प्रयोग भइरहेका छन् । तिनीहरू शत्रु लुकेका ठाउँहरू पत्ता लगाउन, मिसाइल फायरिङ र आर्टिलरी फायरिङमा प्रयोग भइरहेका छन् । रुस र युक्रेन दुवैले विशेष उद्देश्यका ड्रोन प्रयोग गरिरहेका छन् । पहिले नै तयार रहेका ड्रोनहरू बजारमा व्यापक रूपमा बिक्रि भैरहेको छ ।
युक्रेनी सेनाले सबैभन्दा बढी प्रयोग गरिरहेको ड्रोन टर्कीले बनाएको बराकत टीबी-२ हो । यसको साइज एउटा सानो प्लेन जत्तिकै छ । यी लेजर निर्देशित बमसहितका हुन्छन् ।
युद्ध सुरु हुँदा युक्रेनसँग केवल ५० भन्दा कम ड्रोन भएको भएपनि अहिले भने युक्रेनको रुसविरुद्ध लड्ने प्रमुख हतियार नै ड्रोन भएको बताइएको छ । त्यसै रूसले सानो र आधारभूत ड्रोन ओर्लान-१० प्रयोग गरिरहेको बताइन्छ ।
रुसले केही हजार ड्रोनबाट लडाई सुरु गरेको थियो । तर अब उससँग केही सय ड्रोन मात्र बाँकी रहेको रिपोर्टमा बताइएको छ । यी ड्रोनहरू क्यामेरासहित साना बमहरू बोक्न सक्ने रहेका छन् ।
सैन्य ड्रोन कति प्रभावकारी छन् ?
रसिया र युक्रेन दुबैका ड्रोनहरू शत्रुहरूको लुकाउने ठाउँ पत्ता लगाउन र उनीहरूलाई तोपखानाले आक्रमण गर्न निर्देशन दिन धेरै प्रभावकारी साबित भएका छन् ।
रूसी सेनाले ओर्लान-१० लक्ष्य पत्ता लगाएको तीनदेखि पाँच मिनेटभित्र आक्रमण गर्न सक्छ । अन्यथा यस्तो आक्रमण गर्न २० देखि ३० मिनेट लाग्न सक्छ । ड्रोनकै कारण युक्रेनी सेनाले रुसलाई धेरै हदसम्म पछाडी धकेल्न र लडाईलाई लम्ब्याउन सफल भएको विश्लेषण गरिएको छ ।
पहिले शत्रुको पोजिसन पत्ता लगाउनु परेमा यसका लागि सेनाको विशेष टुकडी पठाउने गर्दथ्यौ, यो मामिलामा तपाईका केही सैनिकको ज्यान जाने खतरा थियो तर अहिले यो सम्पूर्ण जोखिम कम भएको छ र यसको जिम्मेवारी ड्रोनले निभाएको छ ।
युद्धको प्रारम्भिक हप्ताहरूमा, टर्कीको निशस्त्र ड्रोनहरूले धेरै प्रशंसा पाएका थिए । सुरुमा ड्रोनहरूले रुसका मोस्क्वा युद्धपोतहरूलाई ध्वस्त पार्न पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो । यद्यपि धेरै निशस्त्र ड्रोनहरू पनि रूसी वायु रक्षाद्वारा नष्ट गरिएको थियो ।
गैर सैन्य ड्रोनको प्रयोग
सैन्य ड्रोनहरू धेरै महँगो छन् । एक मानवरहित ड्रोनको लागत १.७ मिलियन युरोसम्म हुने गर्दछ । त्यसैले रुस र युक्रेन दुवैले साना र व्यावसायिक मोडलहरू प्रयोग गरिरहेका छन् । यस प्रकारका ड्रोनको मुल्य १७ सय युरोको हाराहारी रहेको बताइन्छ ।
युक्रेनी ड्रोन निर्माताले युक्रेनी सेनासँग कम्तिमा ६००० ड्रोन हुने अनुमान गरेको छ । तर यो पुष्टि गर्न गाह्रो छ । बम व्यावसायिक ड्रोनमा फिट गर्न सकिन्छ । यद्यपि, तिनीहरू प्रायः शत्रुको सेनाको लुक्ने ठाउँ पत्ता लगाउन र तिनीहरूलाई सीधा आक्रमण गर्न प्रयोग गरिन्छ ।
युक्रेनको गोलाबारुद भण्डारको सन्दर्भमा रूसको तुलनामा धेरै कमजोर स्थिति छ । त्यसैले, युक्रेनका लागि लक्ष्यहरू फेला पार्नु र आकाशबाट निगरानी गर्दा तिनीहरूलाई तोपहरूद्वारा आक्रमण गर्नु किफायती छ । यद्यपि, व्यावसायिक ड्रोनहरू सैन्य ड्रोनहरू हुन् ।
डिजेआइ माभिक जस्ता व्यावसायिक ड्रोनको दायरा ३० किलोमिटर हुन्छ र ४६ मिनेट मात्र उड्न सक्छ । यसबाट सस्तो र साना ड्रोनहरू पनि कम समयमा उड्न सक्छन् । तिनीहरूको दूरी कभर गर्ने क्षमता पनि कम छ ।
ड्रोन आक्रमणविरुद्ध सुरक्षा
रूसले व्यावसायिक ड्रोनहरू विरुद्ध सैन्य ड्रोन र इलेक्ट्रोनिक उपकरणहरू प्रयोग गरिरहेको छ । रूसी सेनाले स्टुपर राइफल प्रयोग गर्छ, जसले विद्युत चुम्बकीय तरंगहरूद्वारा लक्ष्यहरू प्रहार गर्दछ । यसले व्यावसायिक ड्रोनहरूलाई जीपीएस प्रयोग गरेर उडान गर्न असक्षम बनाइरहेको बताइन्छ ।
रूसी सेनाहरूले पनि एरोस्कोप जस्ता अनलाइन प्रणालीहरू प्रयोग गरेका छन् । यसले व्यावसायिक ड्रोन र तिनीहरूका अपरेटरहरू बीचको सञ्चारलाई रोक्न सक्छ । यसले ड्रोन दुर्घटना हुन सक्छ वा आधारमा फर्कन बाध्य हुन सक्छ । यो प्रणालीले यसलाई जानकारी फिर्ता पठाउनबाट पनि रोक्न सक्छ ।
रोयल युनाइटेड सर्भिस इन्स्टिच्युटका अनुसार औसत युक्रेनी ड्रोन एक हप्ता मात्रै चल्छ ।
ड्रोन आपूर्तिकर्ता को हुन् ?
ह्वाइट हाउसका अनुसार रुसले हाल इरानबाट शाहिद ड्रोन खरिद गरिरहेको छ । यमनमा लडिरहेका हुथी विद्रोहीहरूले साउदी अरेबिया र संयुक्त अरब इमिरेट्सका आधार शिविरहरूमा आक्रमण गर्न प्रयोग गरिरहेका छन् । अर्कोतर्फ, अमेरिकाले युक्रेनलाई ७०० स्वीचब्लेड कामिकाजे मिलिटरी ड्रोन दिएको छ । उनीहरुले विस्फोटक पदार्थ बोकेका छन् । आफ्नो लक्ष्य नभेटेसम्म तिनीहरू आकाशमा घुमिरहन्छन् ।
एलन मस्कको स्पेसएक्स कम्पनीले युक्रेनलाई स्टारलिंक स्याटेलाइट सञ्चार प्रणाली उपलब्ध गराएको छ । यसले व्यावसायिक ड्रोन र अपरेटरहरू बीच एक निश्चित लिङ्क स्थापित गर्न सहयोग गरिरहेको बताइएको छ । डिजेआइले अब रसिया वा युक्रेनलाई ड्रोन आपूर्ति गर्न बन्द गरेको छ ।
युक्रेनले यो ड्रोन कसरी किन्दैछ ?
युक्रेनले २०० सैन्य ड्रोन किन्न क्राउड फन्डिंगको लागि अपील गरेको छ । युक्रेनले टीबी३ सँगै साना र फिक्स्ड-पिङ रिकोनिसेन्स ड्रोनहरू पनि किन्न खोजिरहेको छ ।
भर्खरै युरोभिजन गीत प्रतियोगिता जितेको युक्रेनी ब्यान्ड कलुश अर्केस्ट्राले आफ्नो ट्रफी ७ लाख १२ हजार युरोमा बेचेको छ । यो रकम ड्रोन किन्नको लागि दान गरिने बताइएको छ । यो रकमबाट, तीन युक्रेनी-निर्मित पिडि-२ ड्रोन किन्न सकिन्छ ।
