काठमाडौँ । अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेन अहिले इजरायल र साउदी अरबको भ्रमणमा छन् । अर्को हप्ता रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले इरान र टर्कीको भ्रमण गर्दै छन् । युक्रेनमा जारी युद्ध र चीनप्रति अमेरिकाको चासोका बाबजुद पश्चिम एसियाको महत्व कुनै पनि हिसाबले घटेको छैन भन्ने सङ्केत विश्वका दुई शिर्ष नेताहरुको यस क्षेत्रको भ्रमणले पुष्टि गरेको छ ।
इरान र साउदी अरब मध्यपूर्वका दुई ठूला शक्ति हुन् र दुवै देशले यस क्षेत्रमा आफ्नो सिक्का चलाउन विश्वका शक्तिशाली राष्ट्रहरूलाई आफ्नो पक्षमा ल्याउने प्रयास गरिरहेका छन् ।
रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन फेब्रुअरीदेखि युक्रेन विरुद्धको भयंकर युद्धको बीचमा आफ्नो दोस्रो विदेश भ्रमणमा अर्को मंगलबार इरानको राजधानी तेहरानमा जादैछन् । यसलाई महत्वपूर्ण भ्रमणका रुपमा लिइएको छ । तेहरानमा उनले आफ्ना इरानी समकक्षी इब्राहिम रायसी र टर्कीका राष्ट्रपति रेसेप तैयप एर्दोगानसँग सिरिया शान्ति शिखर सम्मेलनमा भाग लिनेछन् । सिरियामा इरान र रुसले राष्ट्रपति बसर अल-असदको सरकारलाई समर्थन गर्छन् भने टर्कीले बसर अल-असद विरुद्ध लडिरहेका सेनाहरूलाई समर्थन गर्दछ ।
पुटिनले अर्को साता बुधबार टर्कीको पनि भ्रमण गर्नेछन् । पुटिनको भ्रमणको एउटा महत्वपूर्ण एजेन्डा इरानबाट सशस्त्र ड्रोन खरिद गर्ने रहेको बताइएको छ । सायद यसै कारणले सोमबार अमेरिकाले तेहरानले रुसलाई सयौं ड्रोन पठाउने तयारी गरिरहेको दाबी गरेको थियो ।
बिडेन प्रशासनको रिपोर्ट अनुसार इरानले रुसलाई चाँडै सयौं ड्रोन बेच्ने तयारी गरिरहेको छ । अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार जेक सुलिभानले भनेका छन्- ‘हाम्रो जानकारीले अनुसार इरान सरकारले रुसलाई सयौं ड्रोन उपलब्ध गराउने छ । यसमा हतियार प्रयोग गर्न सक्ने ड्रोनहरू पनि समावेश छन् । यसले रूसी सेनालाई ड्रोन प्रयोग गर्न तालिम दिने तयारी पनि गरिरहेको छ ।’
साउदी अरेबिया र त्यसको नेतृत्वमा रहेको गठबन्धनले यमन सरकारलाई समर्थन गर्ने हुथी विद्रोहीलाई इरानले यस्तै ड्रोन दिएको अमेरिकाले बताएको छ । चाखलाग्दो कुरा के छ भने, अमेरिकाको दावीको एक दिन पछि, रुसले राष्ट्रपति पुटिनले अर्को हप्ता तेहरान भ्रमण गर्ने घोषणा गरेको थियो । रुसले ड्रोनको बारेमा अमेरिकी दाबीको पुष्टि वा खण्डन गरेको छैन । रुसी विदेश मन्त्रालयले राष्ट्रपति पुटिनले आफ्ना इरानी समकक्षी रेसी र टर्कीका राष्ट्रपतिसँग सिरियाका विषयमा वार्ता गर्ने बताएको छ । इरान र इराकको निगरानी गर्ने थिंक ट्याङ्क ‘अमवाज मिडिया’का अनुसार अमेरिकाको दाबीमा कुनै औचित्य छैन ।
तर इरानी पत्रकार मेहदी अली याजदानीका अनुसार रुसले सन् २०१९ देखि इरानी ड्रोन किन्नमा चासो देखाउँदै आएको छ । युक्रेनमा हमलापछि अमेरिका र अन्य पश्चिमी देशहरूले रुसमाथि विभिन्न प्रतिबन्धहरू लगाएका छन् । इरानको ड्रोन रुसी मिसाइलभन्दा धेरै गुणा सस्तो र प्रभावकारी पनि छन् । यदि इरानले रुसलाई केही दिएको भए अचम्म मान्नु पर्ने विषय नभएको पत्रकार याजदानीले बताएका छन् ।
प्रतिबन्ध लगाइएपछि रुसको यस्तो हतियार उत्पादन गर्ने क्षमता घटेको विज्ञहरूको तर्क छ । युक्रेन युद्धमा रुस मिसाइलको अभावसँग जुधिरहेको छ । रसियाले पनि ड्रोन बनाउँछ, तर प्रतिबन्धका कारण उत्पादन ठप्प भएको छ । दोस्रो महत्त्वपूर्ण कुरा इरानको ड्रोन सस्तो छ ।
विज्ञहरूका अनुसार नवीनतम इरानी ड्रोन विशेष रूपमा वायु रक्षा नष्ट गर्न विकसित गरिएको हो । इरानमा बनेका ड्रोन साउदी अरेबिया भित्रका तेल अड्डामा आक्रमणका लागि पनि प्रयोग भएको बताइएको छ । साउदी अरबमा, यमन विद्रोहीहरूले तेल खानी साइटहरूमा आक्रमण गर्न धेरै पटक इरानमा निर्मित ड्रोनहरू प्रयोग गरेका छन् । इरानी सशस्त्र ड्रोनहरू क्रूज वा ब्यालिस्टिक मिसाइलहरू प्रयोग गर्ने भन्दा धेरै सस्तो छन् ।
यसबाहेक, यो नौसेना आधारहरू आक्रमण गर्न प्रयोग गरिएको छ । यो विशेष गरी रूसको लागि सान्दर्भिक हुन सक्छ किनभने यो युक्रेनी वायुसेना आधारहरू नष्ट गर्न उपयोगी हुन सक्छ । विज्ञहरूका अनुसार इरानको ड्रोनलाई ‘ब्ल्याक सी’ मा युक्रेनी लक्ष्यमा आक्रमण गर्न पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ । रिपोर्टका अनुसार इरानले दुई प्रकारका ड्रोन बनाएको छ । एउटा जुन आफ्नो मिशन पछि आधारमा फर्कन सक्छ र अर्को साना ड्रोनहरू जुन आक्रमणको क्रममा नष्ट हुन्छन् । साना ड्रोनहरूलाई तिनीहरूको एकतर्फी मिशनको कारणले आत्मघाती ड्रोन वा ‘कामिकाजी ड्रोन’ भनेर चिनिन्छ ।
इरानको राजनीतिक फाइदा
इरानले रूसलाई कुनै पनि प्रकारको ड्रोन उपलब्ध गराउनु इरानको लागि राजनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण हुने विश्लेषण गरिएको छ । यसले तेहरानलाई सम्भावित रूपमा महत्त्वपूर्ण राजनीतिक खेलाडीको रूपमा प्रवेश गरिरहेको छ । यसले युक्रेनको युद्धमा पनि महत्वपूर्ण मोड लिने पनि अनुमान गरिएको छ । तेहरानले रुसलाई आफ्नो कठिन समयमा समर्थन गरिरहेको छ र प्रतिबन्धहरूले रुसको समस्या बढाएको बेलामा काम गरिरहेको छ । अमेरिका र पश्चिमा मुलुकसँगको दुश्मनीले दुई देशलाई नजिक बनाएको छ भन्ने कुरा याद गर्नुपर्ने बताइएको छ ।
इरानले पहिले नै युक्रेनमा जारी युद्धको लागि पूर्वी युरोपमा नेटोको विस्तारलाई दोष दिएको छ । अर्कोतर्फ युक्रेनले रुसविरुद्ध चलिरहेको युद्धमा मुख्यतया सशस्त्र ड्रोनको प्रयोग गरिरहेको छ । अहिलेसम्म युक्रेनले टीबी२ जस्ता ड्रोनको व्यापक प्रयोग गरेको छ । उदाहरणका लागि, युक्रेनले राजधानी किभमा रुसी आक्रमणलाई विफल पार्ने कार्यहरूमा टीबी२ ड्रोनहरू सफलतापूर्वक प्रयोग गरेको थियो ।
युक्रेनले लामो दूरीको आक्रमणका लागि साना आत्मघाती ड्रोन पनि प्रयोग गरेको छ । रुसको रोस्तोभ क्षेत्रमा रहेको तेल प्रशोधन केन्द्रमा भएको आक्रमणलाई पनि यी आक्रमणहरूमा समावेश गरिएको छ । तर रुसले अहिलेसम्म युद्धमा यति ठूलो मात्रामा सशस्त्र ड्रोन प्रयोग गरेको छैन । रुसी प्रयोग युक्रेनी लक्ष्यहरूको निगरानीमा सीमित गरिएको छ ।
