काठमाडौँ । इजरायल र इरान दुई खुल्ला शत्रुहरू बीच लामो समयदेखि चलिरहेको खुफिया युद्ध अब सामने आउँदैछ । वर्षौंदेखि इजरायल र इरानले एकअर्काविरुद्ध गुप्तचर अभियान सञ्चालन गर्दै आएका छन् । इजरायलको नजरमा, इरान एक देश हो, जसले यसलाई उन्मूलन र उन्मूलन गर्न चाहन्छ र उसको लागि सबैभन्दा ठूलो खतरा हो ।
अर्कोतर्फ इरानले इजरायललाई अमेरिकाको समर्थक र क्षेत्रीय शक्तिको रूपमा आफ्नो विकासलाई सुस्त बनाउने शत्रुको रूपमा हेर्छ ।
परिस्थिति र घटनाहरूले २०२० मा विशेष रूपमा नाटकीय मोड लिएको थियो, जब इरानका नेताहरूले इजरायललाई आफ्ना शीर्ष आणविक वैज्ञानिक, मोहसिन फख्रिजादेको मृत्युको लागि दोष लगाए, जसलाई तेहरान बाहिर राजमार्गमा ड्राइभिङ गर्दा गोली हानी हत्या गरिएको थियो ।
इजरायलले फखरिजादेको मृत्युमा संलग्नताको पुष्टि वा इन्कार गरेको छैन ।
आक्रमण कसरी भयो ?
मोहसिन फख्रीजादे सन् २००७ यता मारिने पाँचौं इरानी आणविक वैज्ञानिक थिए । यद्यपि, न्युयोर्क टाइम्सले विस्तृत रिपोर्ट प्रकाशित गरेको छ, जसमा इजरायलले यो आक्रमण कसरी गर्यो भन्ने वर्णन गरेको छ ।
यसपछि मोसादका पूर्व प्रमुखले यी वैज्ञानिकहरू ‘धेरै वर्षदेखि’ निशानामा रहेको जानकारी सार्बजनिक गरेका थिए । इजरायलको गुप्तचर एजेन्सी मोहसिन फखरिजादेको शैक्षिक क्षमताको बारेमा चिन्तित थियो । पश्चिमी खुफिया एजेन्सीहरूले विश्वास गरे कि फख्रीजादे परमाणु वारहेडहरू सिर्जना गर्ने गुप्तचर कार्यक्रमको प्रमुख थिए ।
दोस्रो अपरेशन
जो बाइडेन संयुक्त राज्य अमेरिकाको राष्ट्रपति बनेपछि, उनले इरानको आणविक सम्झौतालाई पुनर्स्थापित गर्ने प्रयास गरे, जुन उनको पूर्ववर्ती राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले रद्द गरेको थियो । र यस बीचमा, इरान र इजरायलले आफ्नो गुप्तचर कार्यहरू जारी राखे ।
यस्तै कारबाहीका क्रममा इजरायलले एक संदिग्ध इरानी षड्यन्त्रलाई विफल पारेको घोषणा गरेको थियो । इरानले इजरायल भित्र ड्रोन सञ्चालन गरेको दाबी गरेको छ र दुई देशले अन्तर्राष्ट्रिय जलक्षेत्रमा एकअर्काको कार्गो जहाजलाई निशाना बनाएको बताइएको छ ।
इरानले गत हप्ता आफ्नो भूमिगत आणविक साइटमा भएको हमलाको पछाडि इजरायलको हात रहेको बताएको थियो ।
केही दिनअघि मात्र इरानले इजरायलको गुप्तचर एजेन्सी मोसादसँगको सम्बन्ध रहेको आशंकामा तीन जनालाई मुद्दा चलाएको दाबी गरेको थियो । इरानले उनीहरुमाथि इरानी आणविक वैज्ञानिकहरुको हत्या गर्ने योजना बनाएको आरोप लगाएको छ ।
इरानले हालैका दिनहरूमा आफ्नो देश भित्र धेरै रहस्यमय हत्या भएको बताएको छ, जसमा दुई एयरोस्पेस सेन्टरका कर्मचारीहरू थिए जो “मिशनको क्रममा शहीद” भएको बताएको छ । यसबाहेक ‘औद्योगिक तोडफोड’ मा रक्षा मन्त्रालयमा कार्यरत एक इन्जिनियरको पनि मृत्यु भएको छ । तर, इरानले यी हत्याका लागि इजरायललाई दोष दिन अस्वीकार गरेको छ ।
युद्ध त्यति गोप्य छैन
इजरायल र इरानबीचको युद्ध अहिले पर्दाबाट बाहिर आएको देखिन्छ । हलिउड शैली पनि अपनाइएको छ र एप्पल टिभी श्रृंखला ‘तेहरान’ मा पनि मोसाद एजेन्टले इरानी क्रान्तिकारी कोर्प्सको सुरक्षा उपकरणमा घुसपैठ गरेको देखाइएको छ ।
ह्वाइट हाउसको राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्का निर्देशक रिचर्ड गोल्डबर्ग, राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको नेतृत्वमा “इरानी सामूहिक विनाशका हतियारहरू” को प्रतिरोध गर्नका लागि, वास्तविक जीवनमा धेरै कडा सुरक्षा घेरा तोड्दै मोहसिन फख्रिजादेह मारिने कुरा अकल्पनीय छ ।
इरानले आफ्नो आणविक कार्यक्रम शान्तिपूर्ण उद्देश्यका लागि मात्रै भएको दाबी गर्दै आएको छ ।
तर जब डोनाल्ड ट्रम्पले २०१८ मा आणविक सम्झौता रद्द गरे र अमेरिकी प्रतिबन्धहरू पुनर्स्थापित गरे, इरानले प्रतिक्रियामा आफ्नो युरेनियम संवर्धन क्षमता बढाउन प्रयासहरू बढायो ।
इरानसँगको आणविक सम्झौता पुनर्स्थापनाका लागि भियनामा विश्व शक्तिहरूसँगको वार्ता पनि रोकिएको छ ।
टकराव
इरानले आफ्नो भूमिमा आक्रमणको जवाफमा यस क्षेत्रमा अमेरिका र इजरायलको हितलाई लक्षित गरेको पनि आशंका गरिएको छ । मार्चमा, इरानले इजरायलको “रणनीतिक केन्द्र” मानिने इराकको कुर्दिस्तान क्षेत्रको साइटमा ब्यालेस्टिक मिसाइलहरू प्रहार गरेको थियो । इरान समर्थित आतंकवादी समूहहरूले इराकमा रहेको अमेरिकी सैन्य अखडाहरूमा रकेट र ड्रोन हमला गर्ने र आपूर्तिहरू बोकेका काफिलाहरूमा बम विष्फोट गरेको आरोप लगाइएको छ ।
इजरायलले भर्खरै इस्तानबुलमा रहेका आफ्ना नागरिकहरूलाई शहर छोड्न चेतावनी दिएको छ र अरूलाई टर्कीमा यात्रा नगर्न भनेको छ । इजरायलले आफ्ना नागरिकहरूलाई इरानी एजेन्टहरूबाट हानिको “वास्तविक खतरा” मा रहेको बताएको छ ।
यसैबीच, पूर्व इजरायली प्रधानमन्त्री नाफ्ताली बेनेटले उनको देश अब तेस्रो देशहरूमा इरानका क्षेत्रीय प्रतिनिधिहरूलाई लक्षित गर्नुको सट्टा “अक्टोपस डाक्टरिन” को पछि लाग्दै गरेको बताएका थिए । यसमा इरानको आणविक, क्षेप्यास्त्र र ड्रोन कार्यक्रमहरूमा इरान भित्र गुप्तचर कार्यहरू तीव्र पार्ने समावेश छ ।
बेनेटले गत महिनाको सुरुमा द इकोनोमिस्टलाई भनेका थिए- ‘हामी इरानका प्रोक्सीहरूलाई लक्षित गर्दैनौं, हामीले नयाँ दृष्टिकोण अपनाएका छौं र हामी यसको जरामा आक्रमण गर्नेछौं ।’
जवाफ
इरानको कुलीन कुड्स फोर्सका प्रमुख जनरल इस्माइल कानीले रिभोलुसनरी कोर्प्सको ओभरसिज अपरेशन ब्रान्चले इरानले जहाँ पनि अमेरिका विरोधी वा इजरायल विरोधी आन्दोलनलाई समर्थन गरिरहने बताए ।
जनवरी २०२० मा इराकको राजधानीमा ड्रोन हमलामा वाशिंगटनले कानीका पूर्ववर्ती कासिम सुलेमानीको हत्या गरेपछि अमेरिका र इरानबीचको सम्बन्ध पनि चिसिएको छ ।
सुलेमानी धेरै पटक अमेरिकी सेनाको निशानामा थिए, तर डोनाल्ड ट्रम्पले तत्कालीन विदेश सचिव माइक पोम्पेओको सल्लाहमा उनको मृत्युको निर्णय नगरेसम्म टाढिए । ट्रम्पले सुलेमानीलाई ‘विश्वको नम्बर एक आतंकवादी’ भनेका थिए ।
ट्रम्प प्रशासनले पनि मध्यपूर्वमा शक्ति सन्तुलन परिवर्तन गर्न र अब्राहम सम्झौता मार्फत इरानलाई अझ अलग पार्ने प्रयास गर्यो, जसमा संयुक्त अरब इमिरेट्स र बहराइनले इजरायलसँगको सम्बन्धलाई सामान्य बनाउन सहमत भए ।
राष्ट्रपति बिडेनको इजरायल र साउदी अरेबियाको भ्रमण अघि, व्हाइट हाउसका एक वरिष्ठ अधिकारीले अमेरिकाले इरान र इजरायल बीचको गुप्तचर युद्ध बढ्दै गएको नदेखेको बताएका छन् ।
यद्यपि, वाशिंगटनस्थित फाउन्डेसन फर डिफेन्स अफ डेमोक्रेसी थिंक ट्याङ्कका लागि काम गर्ने रिच गोल्डबर्ग भन्छन्, इजरायलको गुप्तचर अभियानले आफ्नो सीमा नाघेको हुन सक्छ ।
‘विश्वले हामी ब्युँझने र इजरायलको हवाई हमलाको बारेमा सुन्ने क्षणको लागि पर्खिरहेको छ,’ उनी भन्छन् । ‘तर यस्तो देखिन्छ कि इजरायल चुपचाप छाया युद्ध मेलाहरू सामान्य गर्दैछ, जुन सजिलैसँग परमाणु हतियारहरूमा प्रत्यक्ष आक्रमणमा परिणत हुन सक्छ ।’
