सिरहा।खुला दिसामुक्त घोषणा भएको साढे छ वर्ष बितिसक्दा पनि सिरहाको लहान नगरपालिकामा मुसहर समुदायको स्वच्छता अवस्था अझै चुनौतीपूर्ण छ।
लहान नगरपालिका–१३ की भुटनीदेवी सदायले आफ्नो पीडा पोख्दै भनिन्, “बस्ने घरकै टुङ्गो छैन, शौचालय कहाँ बनाउनु? सरकारले वर्षौंअघि दिएको रिङ छ, तर जग्गा नहुँदा अहिलेसम्म शौचालय बनाउन सकेका छैनौं।” वडा नं. १, २, ५, ९, १२ र २४ का मुसहर परिवारहरू अझै खुला स्थानमा शौच गर्न बाध्य छन्।
नगरपालिका र ‘वाटरएड’ संस्थाको सर्वेक्षणअनुसार लहानका २४ हजार ७०० घरपरिवारमध्ये १७ प्रतिशत अर्थात् चार हजार २१० घरमा अझै शौचालय छैन। अधिकांश दलित र भूमिहीन बस्तीमा जग्गा अभाव र चेतनाको कमीले शौचालयको पहुँच अझै पुग्न सकेको छैन।
लहानका करिब ३० हजार दलितमध्ये आठ हजार मुसहर छन्। ‘विकन परियोजना’का निर्देशक कविन्द्र पुडासैनीका अनुसार ९९ प्रतिशत मुसहर भूमिहीन भएकाले आवास र स्वच्छता दुबै गम्भीर समस्या बनेको छ। समाजसेवी शङ्करप्रसाद गुप्ताले भने, “केवल गैरसरकारी संस्थाको कार्यक्रमले मात्र समाधान हुँदैन। स्थानीय स्वास्थ्यकर्मी, शिक्षक र नागरिक अगुवासँग मिलेर निरन्तर चेतना र शिक्षा दिन आवश्यक छ।”
नगरप्रमुख महेशप्रसाद चौधरीले स्वीकार गर्नुभयो कि २०१७ मा खुला दिसामुक्त घोषणा भएको नगरमा शौचालयविहीन घरको संख्या अझै उच्च छ। “अब घर–घर पुगेर वास्तविक अवस्था परिवर्तन गर्ने तयारीमा छौँ। भूमिहीन सुकुम्वासीका लागि उपयुक्त स्थान पहिचान गरी स्थानान्तरण प्रक्रिया अघि बढाइनेछ,” उनले भने।
नगरपालिकाले ‘विकन परियोजना’सँग मिलेर चार हजार २१० घरधुरीमा शौचालय निर्माण अभियान सुरु गरेको छ। तीन महिनासम्म घर–घर पुगेर प्रत्यक्ष अनुगमन, चेतना अभिवृद्धि र समुदायको सहभागितासहित कार्यक्रम अघि बढाइनेछ।
