काठमाडौ। खस–आर्य समुदायले आज धान्य पूर्णिमाका रूपमा नयाँ धानको विधिपूर्वक पूजा गर्दै धान्य देवता, गणेश, कुलदेवता, गोठ देवता, महारुद्र, महालक्ष्मी आदिलाई अर्पण गर्छन्। धान भित्र्याएपछि पूर्णिमाको दिन चामल कुटेर पीठो पिँध्ने तथा सेल, बाबर, पुरी र मालपुवा बनाएर चढाउने परम्परा रहिआएको छ।
धर्मशास्त्रविद् प्रा. डा. देवमणि भट्टराईका अनुसार नवअन्नप्राशन नगराएकाले आजै नवान्नप्राशन गर्ने विधान छ। काभ्रेको धनेश्वर, भक्तपुरको अनन्तलिङ्गेश्वर, काठमाडौँको चम्पादेवी, नुवाकोटलगायत स्थानमा विशेष मेला पनि लाग्ने गर्छ।
नेवार समुदायमा आज योःमरी पूर्णिमा : नयाँ अन्नको स्वादसँग जोडिएको पर्व
नेवार समुदायले आज योःमरी पूर्णिमा (योमरी पुन्हि) हर्षोल्लासका साथ मनाइरहेका छन्। नयाँ धानबाट बनेको चामलको पीठो, चाकु र तिल मिसाएर बनाइने योमरीलाई यो चाडको मुख्य पहिचान मानिन्छ। बिहानैदेखि घरमा लिपपोत गरेर महिला सदस्यहरू योमरी बनाएर देवतालाई चढाउने परम्परा छ।
संस्कृतिविद् तेजेश्वरबाबु ग्वँगका अनुसार योमरी पुन्हिलाई नेवार समुदाय नवअन्नप्राशनको प्रतीकका रूपमा पनि मनाउँछ। चेलीबेटीको स्वास्थ्य र सन्तानसम्बन्धी शुभकामनाका लागि माइतीबाट तिल र चाकुले भरिएको योमरी सगुन पठाउने चलन अझै प्रचलित छ।
किराँत समुदायमा आज उँधौली : प्रकृति, पितृ र बालीप्रति कृतज्ञताको पर्व
किराँत समुदायले आज उँधौली पर्व पितृ सम्झना र प्रकृतिप्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्दै मनाइरहेका छन्। याक्खाले चासुवा, सुनुवारले फोलस्यादर, राईले उँधौली सकेला र लिम्बूहरूले चासोक तङ्नामका नामले मनाउने यो पर्वको उद्देश्य एउटै—नयाँ बाली प्राप्तिको खुशी र इष्टदेवतालाई धन्यवाद।
किराँत पुरुष–महिला जातीय पोशाकमा सजिएर च्याब्रुङ बाजाको तालमा ढोल, चण्डीनाच, धाननाच गर्दै धार्मिक स्थलमा पुग्छन्। ललितपुरको सानो हात्तीवन आज पनि किराँतहरूको प्रमुख श्रद्धास्थलका रूपमा भीड हुने स्थान हो। किराँत संस्कृतिविद्हरूका अनुसार वैशाखमा उँभौली पूजा गरेपछि जाडोमा तल झर्ने परम्परालाई उँधौलीले प्रतिनिधित्व गर्छ। खेतीपाती राम्रो होस् भनेर उँभौलीमा प्रार्थना गरिन्छ भने उँधौलीमा बाली राम्रो उत्पादन भएकामा साकेलालाई धन्यवाद दिने मान्यता छ।
तीनै पर्वको मूलभाव एउटै : नयाँ अन्नप्रति कृतज्ञता
खस–आर्यको धान्य पूर्णिमा, नेवारको योमरी पुन्हि र किराँतको उँधौली—तीनै पर्वको अन्तर्निहित भाव एउटै छः नयाँ अन्न भित्र्याएको खुसी, देवप्रति कृतज्ञता र प्रकृतिसँगको सहअस्तित्व। सरकारले यस अवसरमा दिइँदै आएको सार्वजनिक विदा यस वर्ष पनि निरन्तरता पाएको छ, र देशभर तीन समुदायका परम्परा र संस्कृतिको रंगीन उत्सव सँगै मनाइँदैछ।
