काठमाडौं । काठमाडौं महानगरका मेयर बालेन्द्र शाह (बालेन) का बुवा डा. रामनारायण साहको ७६ वर्षको उमेरमा निधन भएपछि नेपाली आयुर्वेद चिकित्साको एउटा उज्यालो अध्याय अन्त्य भएको अनुभूति धेरैले व्यक्त गरेका छन्। मधुमेह र पिसाबसम्बन्धी दीर्घ रोगसँग लड्दै आएका साहको सोमबार दिउँसो १२ः२० बजे निजामती अस्पतालमा उपचारका क्रममा मृत्यु भएको हो। यद्यपि सर्वसाधारणले उनलाई ‘बालेनका बुवा’को रूपमा चिने पनि डा। साहको पहिचान नेपाली आयुर्वेद प्रणालीका अग्रणी चिकित्सक तथा सक्षम प्रशासकको रूपमा धेरै अघिदेखि स्थापित थियो।
साहले २०४३ सालमा सरकारी सेवामा प्रवेश गरेपछि आयुर्वेद तथा वैकल्पिक चिकित्सा क्षेत्रलाई व्यवस्थित र आधुनिक स्वरूप दिन महत्वपूर्ण भूमिका खेले। उनले आयुर्वेद विभागका महानिर्देशकको रूपमा नीति निर्माणदेखि संरचनागत सुधारसम्म प्रभावशाली नेतृत्व गरे। नेपालको सबैभन्दा ऐतिहासिक औषधि निर्माण केन्द्र सिंहदरबार वैद्यखानाका प्रबन्ध निर्देशक रहँदा परम्परागत चिकित्सा प्रवर्द्धनमा उनले पुर्याएको योगदान आज पनि उदाहरणीय मानिन्छ। उनले नेतृत्व गरेको संस्थागत सुधारका कारण नै धेरैले उनलाई “सरकारी संरचनामा बसेर वास्तविक सेवा गर्ने चिकित्सक”का रूपमा स्मरण गर्छन्।
महोत्तरीदेखि काठमाडौंसम्मको संघर्ष–गौरव यात्रा
डा. साहको जन्म २००६ कात्तिक २० गते महोत्तरीको एकडारा गाउँपालिकामा भएको थियो। पाँच दाजुभाइ–बहिनीमध्ये जेठा छोराका रूपमा जिम्मेवारी र अनुशासन उनीसँग सानैदेखि नजिक थियो। उनी ४ छोरी र २ छोराका पिता थिए, जसमा मेयर बालेन शाह कान्छा सन्तान हुन्। सरल स्वभाव, विवेकशील निर्णय क्षमता र सेवाभावले डा। साह चिकित्सा क्षेत्र मात्र होइन, समाजकै सम्मानित व्यक्तित्व बनेका थिए।
उनको निधनपछि पशुपति आर्यघाटमा भएको अन्तिम श्रद्धाञ्जली कार्यक्रममा राज्यका उच्च पदाधिकारीको बाक्लो उपस्थिति रह्यो। उपसभामुख इन्दिरा राना मगर, सञ्चारमन्त्री जगदीश खरेल, भौतिक पूर्वाधार मन्त्री कुलमान घिसिङ, खेलकुद मन्त्री बब्लु गुप्ता, प्रहरी महानिरीक्षक दानबहादुर कार्की, काठमाडौं उपप्रमुख सुनिता डंगोल, ललितपुर मेयर चिरीबाबु महर्जनलगायतको सहभागिताले डा. साहको व्यक्तित्व र योगदानप्रतिको उच्च सम्मान झल्काएको थियो।
पिसाबमा संक्रमण देखिएपछि आइतबार बिहान १०ः१५ बजे निजामती अस्पतालमा भर्ना गरिएका साहलाई आईसीयूमा राखेर उपचार गरिएको थियो। स्वास्थ्य अवस्था जटिल बन्दै जाँदा अन्ततः सोमबार अपराह्न उनको निधन भयो। डा. रामनारायण साहको मृत्युले आयुर्वेद तथा वैकल्पिक चिकित्साको नेपाली प्रयत्न एक अनुभवी मार्गदर्शकविहीन भएको अनुभूति दिलाएको छ। उनले छोडेको योगदान, व्यावसायिक निष्ठा र सेवाभाव आगामी पुस्ताका चिकित्सकहरूका लागि मार्गदर्शक बन्ने निश्चित छ।
